Người dân vùng Trùng Khánh có hai loại giấy tờ chính để đi ra nước ngoài theo đường hợp pháp: hộ chiếu phổ thông, dùng đi mọi nước theo quy định nhập cảnh của nước đến; và giấy thông hành vùng biên giới, cấp cho công dân thường trú ở tỉnh có chung biên giới, chỉ dùng qua những cửa khẩu và trong phạm vi địa bàn được ghi. Hộ chiếu nộp trực tuyến hoặc tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh của công an tỉnh; giấy thông hành làm theo hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền tại tỉnh.
Bài này phân biệt hai loại giấy, nêu nguyên lý thủ tục, và giải thích vì sao đi qua biên giới bằng lối mòn, không qua cửa khẩu, là việc không được làm dù nhiều người nói "gần mà, ai cũng đi". Chi tiết hồ sơ, lệ phí, thời hạn và phạm vi sử dụng của giấy thông hành thay đổi theo thoả thuận giữa hai nước và quy định hiện hành; luôn hỏi lại cơ quan cấp.
Hộ chiếu và giấy thông hành: so sánh nhanh
Bảng dưới so theo nguyên lý chung. Phạm vi, thời hạn cụ thể của từng loại giấy tờ ghi trên chính giấy tờ và theo quy định hiện hành.
| Tiêu chí | Hộ chiếu phổ thông | Giấy thông hành vùng biên |
|---|---|---|
| Ai được cấp | Công dân Việt Nam theo Luật Xuất cảnh, nhập cảnh | Công dân thường trú ở tỉnh có chung biên giới, theo đối tượng quy định |
| Đi được đâu | Mọi nước, tuỳ yêu cầu thị thực của nước đến | Chỉ khu vực biên giới phía bên kia trong phạm vi được ghi |
| Qua cửa khẩu nào | Cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu được phép theo quy định | Những cửa khẩu được ghi hoặc được phép cho loại giấy này |
| Thời hạn | Thường dài nhiều năm (khác nhau giữa người lớn và trẻ em) | Ngắn hơn, theo quy định |
| Nơi làm | Trực tuyến hoặc cơ quan quản lý xuất nhập cảnh công an tỉnh | Theo hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền tại tỉnh |
Giấy thông hành tiện cho việc đi lại ngắn ngày, buôn bán, thăm thân ở vùng sát biên, nhưng không dùng thay được hộ chiếu khi đi sâu vào nội địa nước bạn hoặc đi nước thứ ba. Muốn đi xa hơn phạm vi ghi trên giấy, cần hộ chiếu và thị thực phù hợp.
Làm hộ chiếu: nộp trực tuyến hay nộp trực tiếp
Hộ chiếu phổ thông hiện nay có thể đề nghị cấp trực tuyến qua cổng dịch vụ công, với điều kiện có tài khoản định danh điện tử, ảnh chân dung đúng quy chuẩn, thanh toán lệ phí trực tuyến và chọn nhận kết quả qua bưu chính hoặc tại cơ quan cấp. Với người ở vùng Trùng Khánh, cách này tránh một chuyến lên thành phố Cao Bằng.
Nếu nộp trực tiếp, bạn đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh của công an tỉnh (hoặc nơi tiếp nhận được phân công theo quy định hiện hành), mang căn cước, chụp ảnh và khai tờ khai theo hướng dẫn. Trẻ em dưới 14 tuổi làm hộ chiếu cần cha, mẹ hoặc người giám hộ đi cùng và khai thay; trẻ nhỏ có giấy khai sinh hoặc căn cước theo yêu cầu.
Hộ chiếu không phải là giấy phép đi bất kỳ nước nào. Muốn nhập cảnh nước đến, bạn phải đáp ứng điều kiện của nước đó: thị thực, vé khứ hồi, chứng minh tài chính, bảo hiểm… tuỳ từng nước. Hỏi cơ quan đại diện của nước đến trước khi lên kế hoạch.
Giấy thông hành vùng biên: dùng cho ai, dùng thế nào
Theo các thoả thuận về quản lý biên giới giữa Việt Nam và nước láng giềng, công dân hai bên thường trú ở các tỉnh có chung biên giới được cấp giấy tờ để đi lại trong khu vực biên giới phía bên kia qua những cửa khẩu nhất định, với phạm vi và thời gian lưu lại hạn chế. Tỉnh Cao Bằng có chung biên giới nên người thường trú ở đây thuộc diện có thể được xem xét cấp, tuỳ đối tượng cụ thể.
Giấy này thường được dùng cho việc thăm người thân ở bên kia biên giới, mua bán nhỏ ở chợ biên giới, giao dịch ngắn ngày. Người cầm giấy chỉ được qua những cửa khẩu được phép cho loại giấy này, đi trong phạm vi ghi trên giấy, và quay về đúng hạn. Đi quá phạm vi hoặc ở quá hạn là vi phạm quy định xuất nhập cảnh của nước bạn, có thể bị xử lý ở đó.
Cơ quan tiếp nhận hồ sơ và thủ tục cụ thể có thể thay đổi theo quy định hiện hành và theo việc sắp xếp bộ máy sau năm 2025. Cách nhanh nhất để biết là hỏi công an xã nơi cư trú hoặc đồn biên phòng phụ trách địa bàn; họ sẽ chỉ bạn nộp ở đâu, cần giấy tờ gì.
Vì sao không đi đường mòn qua biên giới
Ở vùng biên nào cũng có những lối mòn băng qua núi, qua suối mà người hai bên từng đi lại từ thời xưa. Nhiều người nghĩ đi tắt qua đó vài tiếng thì có sao. Theo pháp luật, xuất cảnh, nhập cảnh phải đi qua cửa khẩu, có giấy tờ hợp lệ; đi qua lối mòn là xuất nhập cảnh trái phép, có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự tuỳ tính chất, và bị phía bên kia xử lý theo luật của họ.
Ngoài rủi ro pháp lý, lối mòn còn là con đường của các đường dây buôn lậu, mua bán người. Phụ nữ, trẻ em gái được rủ "sang bên kia làm việc nhẹ lương cao", "đi lấy chồng giàu" bằng lối mòn là kịch bản đã lặp lại nhiều lần ở các tỉnh biên giới phía Bắc. Khi đã sang bên kia mà không có giấy tờ, người bị lừa gần như không thể tự tìm đường về hay nhờ ai bảo vệ.
Nếu có việc thật sự cần sang bên kia biên giới, hãy làm đúng giấy tờ và đi qua cửa khẩu. Nếu nghe ai rủ đi theo lối mòn, đừng đi, và báo cho đồn biên phòng hoặc công an xã.
Chuẩn bị hồ sơ: những điểm hay vướng
Dù là hộ chiếu hay giấy thông hành, những vướng mắc dưới đây hay làm hồ sơ của người vùng cao bị trả lại.
- Thông tin trên căn cước khác với dữ liệu dân cư hoặc giấy khai sinh (tên, dấu thanh, ngày sinh): xử lý trước khi nộp.
- Ảnh không đúng quy chuẩn: phông nền, kích thước, đeo kính, tóc che mặt. Nên chụp tại nơi tiếp nhận hoặc tiệm chụp quen làm ảnh giấy tờ.
- Thường trú chưa cập nhật sau khi chuyển nơi ở: giấy thông hành gắn với nơi thường trú ở tỉnh biên giới, nên thông tin cư trú phải đúng.
- Trẻ em không có người đại diện đi cùng hoặc thiếu văn bản đồng ý của cha mẹ theo yêu cầu.
- Còn nghĩa vụ chưa hoàn thành (đang có vụ việc pháp lý, nợ thuế…) có thể khiến việc xuất cảnh bị tạm hoãn theo quy định.
Nếu hồ sơ bị từ chối, yêu cầu ghi rõ lý do để khắc phục, đừng nghe lời "lo giúp" của người ngoài.
Đi qua cửa khẩu Trà Lĩnh: những điều cần biết
Cửa khẩu Trà Lĩnh ở xã Trà Lĩnh mới là cửa khẩu gần nhất với người dân vùng Trùng Khánh. Không phải cửa khẩu nào cũng mở cho mọi loại người và phương tiện; loại giấy tờ được chấp nhận, giờ làm việc, đối tượng được qua lại ở từng cửa khẩu theo quy định và có thể thay đổi. Trước khi đi, hỏi cơ quan quản lý cửa khẩu hoặc đồn biên phòng về điều kiện hiện hành.
Khi qua cửa khẩu, mang theo hộ chiếu hoặc giấy thông hành còn hạn, khai báo hàng hoá mang theo nếu có theo quy định hải quan. Hàng hoá cư dân biên giới mua bán có định mức miễn thuế theo quy định riêng; vượt định mức hoặc hàng thuộc danh mục cấm, hạn chế sẽ bị xử lý.
Không nhận xách hộ hàng cho người lạ qua cửa khẩu dù được trả công. Nếu trong hàng có thứ bị cấm, người cầm hàng là người chịu trách nhiệm trước tiên.
Mất hộ chiếu hoặc giấy thông hành: làm gì trước
Mất hộ chiếu ở trong nước, bạn cần trình báo theo quy định với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh hoặc công an nơi gần nhất, có thể trình báo trực tuyến ở một số trường hợp, trong thời hạn quy định kể từ khi phát hiện mất. Hộ chiếu đã báo mất sẽ bị huỷ giá trị; nếu sau đó tìm lại được cũng không dùng được nữa, phải làm hộ chiếu mới.
Mất giấy tờ khi đang ở bên kia biên giới là tình huống khó hơn nhiều. Báo ngay cho cơ quan chức năng sở tại và liên hệ cơ quan đại diện của Việt Nam gần nhất để được hướng dẫn giấy tờ về nước. Đây là lý do nên chụp ảnh trang thông tin hộ chiếu hoặc giấy thông hành, lưu cả trong điện thoại và gửi cho người thân ở nhà trước khi đi.
Không mua, mượn, thuê giấy tờ của người khác để qua cửa khẩu. Ngoài việc bị phát hiện qua đối chiếu sinh trắc học, người cho mượn cũng bị xử lý, và giấy tờ bị dùng sai mục đích có thể kéo cả hai vào rắc rối lớn.
Trẻ em và người lớn tuổi đi qua biên giới thăm thân
Nhiều gia đình ở vùng biên có họ hàng bên kia, việc thăm hỏi ngày lễ Tết là nhu cầu thật. Khi đưa trẻ em đi, trẻ cũng cần giấy tờ xuất nhập cảnh hợp lệ của riêng mình hoặc theo quy định cho trẻ đi cùng cha mẹ; không mặc định trẻ đi theo người lớn là đủ.
Người lớn tuổi đi qua cửa khẩu nên có người trẻ đi cùng để hỗ trợ thủ tục, nhất là khi người già không thạo đọc. Mang theo thuốc đang dùng, giấy tờ y tế cần thiết; khi có vấn đề sức khoẻ ở bên kia, việc liên hệ người thân và chi phí khám chữa có thể phức tạp hơn ở nhà.
Thời hạn ở lại ghi trên giấy thông hành là giới hạn cứng. Lên kế hoạch về sớm hơn hạn một chút, vì thời tiết, giờ đóng mở cửa khẩu hay sự cố trên đường đều có thể làm chậm chuyến về.
Trước khi đi, báo cho trưởng thôn hoặc hàng xóm biết nhà vắng người mấy ngày, nhờ trông giúp nhà cửa, gia súc. Với những gia đình còn người già ở lại một mình, để lại số điện thoại của người đi và của người thân gần nhất cho hàng xóm, phòng khi có việc cần báo gấp.
Câu hỏi thường gặp
Người ở Trùng Khánh làm hộ chiếu ở đâu?
Có thể nộp trực tuyến qua cổng dịch vụ công nếu có tài khoản định danh điện tử, hoặc nộp trực tiếp tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh của công an tỉnh Cao Bằng hay nơi tiếp nhận được phân công. Kết quả có thể nhận qua bưu chính.
Giấy thông hành có dùng thay hộ chiếu được không?
Không hoàn toàn. Giấy thông hành chỉ dùng qua cửa khẩu được phép và đi trong phạm vi khu vực biên giới ghi trên giấy. Đi sâu hơn hoặc đi nước khác cần hộ chiếu và thị thực phù hợp.
Ai được cấp giấy thông hành vùng biên?
Công dân thường trú ở tỉnh có chung biên giới thuộc diện được xem xét theo quy định và thoả thuận giữa hai nước. Đối tượng cụ thể, nơi nộp và hồ sơ cần hỏi công an xã hoặc đồn biên phòng.
Trẻ em có làm hộ chiếu được không?
Được. Trẻ dưới 14 tuổi làm hộ chiếu cần cha, mẹ hoặc người giám hộ đi cùng và khai thay, hộ chiếu của trẻ có thời hạn ngắn hơn người lớn theo quy định.
Đi qua lối mòn sang bên kia rồi quay về ngay có sao không?
Vẫn là xuất nhập cảnh trái phép, có thể bị xử lý ở cả hai phía. Lối mòn còn là con đường của buôn lậu và mua bán người. Luôn đi qua cửa khẩu với giấy tờ hợp lệ.
Mang hàng qua cửa khẩu Trà Lĩnh có giới hạn không?
Có. Hàng hoá mang theo phải khai báo theo quy định hải quan; cư dân biên giới có định mức miễn thuế riêng, vượt định mức hoặc hàng cấm, hạn chế sẽ bị xử lý. Hỏi cơ quan hải quan cửa khẩu trước khi mang hàng.