Lịch nước thác Bản Giốc theo tháng: mùa nước trong, mùa lũ và mùa lúa chín

Thác Bản Giốc không có một "mùa đẹp nhất" chung cho mọi người, mà có ba kiểu cảnh nối nhau trong năm: mùa khô nước ít nhưng trong xanh, mùa mưa nước lớn và có thể đục, và khoảng chuyển mùa cuối mưa khi thác vẫn nhiều nước, trời bắt đầu khô và lúa trong thung lũng chín. Chọn tháng đi thực chất là chọn kiểu cảnh và chấp nhận điều kiện đi lại kèm theo.

Bài này đi theo năm âm dương quen dùng của người miền núi phía Bắc: đông lạnh khô, xuân ẩm nồm, hè mưa nhiều, thu mát khô dần. Mốc tháng dưới đây là nhịp chung nhiều năm, có năm sớm muộn vài tuần; muốn chắc thì xem dự báo thời tiết vùng Cao Bằng trong tuần đi và hỏi chỗ nghỉ ở Trùng Khánh về mực nước mấy hôm gần nhất.

Bảng tóm tắt: tháng nào thác ra sao

Bảng gom ba yếu tố người đi hay hỏi: lượng nước, màu nước, cảnh xung quanh. Đây là mô tả nhịp chung, không phải số đo thủy văn.

Hai cột giữa là thứ bạn thấy; cột cuối là cái giá phải trả. Mùa cảnh đẹp nhất trong mắt nhiều người cũng là mùa đông và mưa thất thường nhất, nên tính đường đi kỹ hơn.

Mùa khô: thác mảnh nhưng nước xanh

Khi mưa ngừng lâu, sông Quây Sơn chỉ còn nước ngầm từ vùng núi đá đổ ra. Lượng nước nhỏ, phù sa lắng hết, nên vũng nước dưới chân thác có màu xanh ngọc, nhìn thấy đáy ở chỗ cạn. Các dòng thác tách rời nhau, để lộ nhiều gờ đá phủ rêu. Nhiều người thích cảnh này hơn cảnh mùa lũ vì nó rõ nét, yên, chụp được cả màu nước lẫn cấu trúc đá.

Cái giá của mùa khô là lạnh. Từ khoảng cuối tháng mười một, các đợt gió mùa đông bắc tràn về, thung lũng Trùng Khánh sáng sớm có thể xuống thấp, có ngày sương mù dày tới gần trưa. Trong các đợt rét đậm, vùng núi cao của Cao Bằng có khi xuất hiện sương muối hoặc băng giá; dự báo thời tiết thường nhắc tới các đợt này vài ngày trước. Đi mùa này cần áo ấm thật, không phải áo khoác mỏng, và nên bắt đầu tham quan muộn hơn một chút khi sương đã tan.

Một lợi thế ít người nói tới: mùa khô là lúc đường đèo khô ráo, ít nguy cơ sạt lở, và khu thác thưa khách ngoài các dịp nghỉ lễ, Tết. Với người muốn ngồi lâu bên sông, mùa này dễ chịu hơn nhiều so với những ngày tháng chín chen chúc.

Mùa mưa: thác mạnh, nước có thể đục, đường khó

Vào giữa năm, mưa rào và mưa dông xuất hiện dày hơn. Sau một trận mưa lớn ở thượng nguồn, nước sông Quây Sơn lên nhanh, mang theo phù sa, thác trở nên dữ hơn, tiếng thác vang xa. Nước có thể chuyển màu vàng đục trong vài ngày rồi trong dần lại. Người thích cảnh thác hùng thì chọn mùa này; người muốn ảnh nước xanh thì nên tránh những ngày ngay sau mưa lớn.

Mặt khó của mùa mưa nằm ở đường đi hơn là ở thác. Đường đèo núi đá dễ có đá lăn, đất sạt sau mưa kéo dài; có những đoạn ngập tạm ở chỗ trũng. Bè dưới chân thác có thể tạm dừng khi dòng chảy mạnh, lối xuống bờ có thể bị giới hạn. Trong những ngày có cảnh báo mưa lớn, lũ quét, cách đúng là hoãn hoặc đổi lịch, không cố đi cho kịp kế hoạch.

Mùa mưa cũng là lúc lúa trong thung lũng xanh mướt, núi phủ cây dày, không khí trong. Nếu đã ở sẵn Trùng Khánh, cứ theo dõi trời: thường sau một hai ngày nắng liền, nước bắt đầu trong lại, đó là lúc đẹp để ra thác.

Mùa lúa chín: vì sao tháng chín, tháng mười đông khách nhất

Thời điểm nhiều người coi là đẹp nhất rơi vào khoảng cuối mùa mưa, khi lượng nước trên sông vẫn còn nhiều, thác trắng và dày, còn ruộng lúa quanh thác và trong các thung lũng như vùng Phong Nậm (nay thuộc xã Đình Phong) chuyển màu vàng. Trời bắt đầu khô, nắng trong, khoảng cách nhìn xa tốt. Cảnh ruộng vàng – thác trắng – núi xanh này là thứ xuất hiện nhiều nhất trên ảnh về Bản Giốc.

Mùa này cũng trùng với mùa hạt dẻ ở Trùng Khánh, nên đường vào khu thác có thêm hàng dẻ, người qua lại đông hơn. Hệ quả là chỗ nghỉ quanh thác kín sớm, khu thác đông vào giữa buổi, đặc biệt các ngày cuối tuần và dịp nghỉ lễ đầu tháng chín. Nếu đi đúng mùa này, nên đặt chỗ nghỉ sớm, ra thác thật sớm và tránh trùng ngày lễ nếu có thể.

Nên nhớ lúa không chín đều một ngày trên cả vùng. Ruộng thấp chín trước, ruộng cao và ruộng cấy muộn chín sau; năm mưa nhiều hay ít cũng làm lệch vài tuần. Gặt xong là ruộng thành gốc rạ. Hỏi chỗ nghỉ "lúa ở gần thác đã gặt chưa" trước khi đi là cách đơn giản nhất để không lỡ cảnh.

Giờ trong ngày cũng quan trọng như tháng

Cùng một ngày, thác ở ba giờ khác nhau trông như ba nơi. Sáng sớm, thung lũng thường còn hơi sương, ánh sáng dịu, nước trông xám xanh, khu thác vắng; đây là lúc dễ chịu nhất để đi bộ dọc bờ. Vào mùa lạnh, sương có thể dày tới mức chỉ nghe tiếng thác mà chưa thấy rõ dòng nước, cần kiên nhẫn chờ nắng lên.

Gần trưa, nắng rọi gần thẳng xuống, nước dưới chân thác lên màu xanh rõ nhất, nhất là mùa nước trong. Đổi lại là nắng gắt, bóng râm ít, và đây thường là giờ đông khách nhất vì các đoàn đi từ trung tâm tỉnh lên tới nơi đúng khoảng này. Nếu muốn có ảnh nước xanh mà tránh đông, chọn ngày giữa tuần.

Chiều muộn, nắng xiên làm núi đá và ruộng có chiều sâu, ánh vàng đẹp vào mùa lúa chín. Nhưng thung lũng tối nhanh vì núi che, và đường đèo về trung tâm tỉnh không nên đi khi trời đã tối, nhất là với người lạ đường. Ai muốn ở lại tới chiều muộn nên ngủ lại gần thác hoặc ở khu trung tâm Trùng Khánh.

Những dịp đông khách trong năm

Ngoài mùa lúa chín, khu thác đông nhất vào các kỳ nghỉ dài: nghỉ lễ đầu tháng chín, nghỉ ba mươi tháng tư và mùng một tháng năm, những ngày sau Tết khi người đi xa về quê và rủ nhau đi chơi, và các dịp hè khi học sinh nghỉ học. Những ngày đó, đường vào có thể ùn ở đoạn gần cổng, bãi đỗ kín, và hàng chờ bè dài.

Ngược lại, giữa tuần của các tháng cuối năm và đầu xuân, trừ dịp Tết, thường là lúc thưa người nhất. Nếu công việc cho phép, đi vào những ngày này giúp bạn có bờ sông gần như cho riêng mình, đổi lại phải chịu trời lạnh hơn.

Một kinh nghiệm chung của người làm du lịch ở vùng núi: chỗ nghỉ gần điểm tham quan nổi tiếng kín sớm hơn chỗ ở khu trung tâm. Trong dịp đông, ở khu trung tâm Trùng Khánh rồi đi sớm ra thác vẫn là phương án thực tế.

Đọc tin thời tiết thế nào cho chuyến đi Bản Giốc

Xem dự báo cho vùng Cao Bằng, không chỉ cho Hà Nội. Hai nơi có thể khác hẳn nhau: Hà Nội nắng nhưng vùng núi đông bắc đang có mưa dông, hoặc ngược lại. Ứng dụng thời tiết cho phép chọn địa điểm thì chọn khu vực Trùng Khánh hoặc trung tâm tỉnh Cao Bằng.

Để ý tin cảnh báo lũ quét, sạt lở. Cơ quan khí tượng thường phát tin cảnh báo cho các tỉnh miền núi khi có mưa lớn kéo dài. Khi tin cảnh báo có tên Cao Bằng, nên lùi chuyến, nhất là nếu đi xe máy.

Mưa ở thượng nguồn quan trọng hơn mưa tại chỗ. Có hôm ở thác trời vẫn nắng nhưng nước sông lên nhanh vì mưa ở phía trên. Khi người địa phương hay người chèo bè nói nước đang lên, hãy tin họ.

Rét đậm có tin trước vài ngày. Các đợt không khí lạnh mạnh thường được báo trước. Nếu đi giữa đợt rét, chuẩn bị áo ấm, găng tay, và lường trước sương mù trên đèo vào sáng sớm.

Hỏi chỗ nghỉ ở Trùng Khánh vào hôm trước. Người làm du lịch tại chỗ nắm mực nước và tình trạng bè hằng ngày; một câu hỏi buổi tối giúp bạn quyết sáng mai ra thác sớm hay muộn, có đi bè hay không.

Chọn tháng theo mục đích của bạn

Nếu mục đích là ảnh nước xanh, ngồi yên bên sông: chọn mùa khô, khoảng từ tháng mười một tới tháng tư, tránh các đợt rét đậm sâu; đi giữa tuần cho thưa khách. Nếu mục đích là cảnh thác hùng, nhiều nước: chọn cuối mùa mưa, khi đã qua các trận lũ lớn nhưng nước vẫn còn nhiều. Nếu mục đích là ruộng vàng quanh thác: canh mùa lúa chín, hỏi trước tình hình gặt.

Nếu đi cùng người lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ, ưu tiên những tháng khô ráo, ấm vừa phải, ít mưa dông, vì đường đèo và bậc đá đều dễ đi hơn. Nếu đi công việc ở Trùng Khánh rồi ghé thác, cứ đi lúc nào thuận, chỉ cần chọn giờ trong ngày cho khéo: sáng sớm vắng và mát, giữa trưa nắng gắt, chiều muộn ánh sáng xiên dễ chịu.

Không có tháng nào hỏng hẳn. Thác Bản Giốc mùa nào cũng có người tới; khác nhau là mỗi mùa đòi một kiểu chuẩn bị. Biết trước mình sẽ thấy gì thì sẽ không thất vọng vì một bức ảnh chụp ở mùa khác.

Câu hỏi thường gặp

Tháng mấy thác Bản Giốc nhiều nước nhất?

Theo nhịp chung, nước nhiều nhất trong mùa mưa, khoảng giữa năm tới đầu mùa thu, sau các trận mưa lớn ở thượng nguồn. Lúc đó thác dày và mạnh nhưng nước có thể đục; những ngày nắng liền sau mưa nước sẽ trong dần.

Đi thác Bản Giốc vào Tết có được không?

Được, nhưng đó là mùa khô và lạnh, nước thác ít, có thể có sương mù và rét đậm. Dịp Tết khách đông hơn ngày thường và một số dịch vụ có thể nghỉ theo lệ địa phương, nên hỏi chỗ nghỉ trước và mang đủ áo ấm.

Mùa khô thác có cạn hẳn không?

Theo mô tả của người địa phương và khách đi nhiều mùa, thác ít nước đi nhiều nhưng vẫn chảy, vì sông được nước ngầm vùng núi đá nuôi. Các dòng tách rời, lộ nhiều đá hơn, đổi lại nước trong và xanh hơn mùa mưa.

Vì sao ảnh thác lúc nước xanh lúc nước vàng?

Màu nước phụ thuộc lượng phù sa. Sau mưa lớn, nước mang theo bùn đất từ thượng nguồn nên đục vàng; khi mưa ngừng lâu, phù sa lắng, nước lấy màu xanh từ đáy đá vôi và rêu. Cùng một tháng, màu nước có thể đổi theo vài trận mưa.

Mùa hạt dẻ có trùng mùa lúa chín không?

Theo lệ chung nhiều năm, mùa thu hoạch hạt dẻ ở Trùng Khánh rơi vào khoảng cuối hè sang thu, gần với mùa lúa chín trong thung lũng. Vì vậy đi khoảng tháng chín, tháng mười có thể thấy cả hai, nhưng sớm muộn từng năm có thể lệch vài tuần.