Việc làm ở Trùng Khánh xoay quanh mấy trụ chính: nông nghiệp (lúa, ngô, hạt dẻ, chăn nuôi), các vị trí hưởng lương ở trường học, cơ sở y tế, cơ quan xã, ngân hàng; dịch vụ và du lịch quanh thác Bản Giốc theo mùa; vận tải, bốc xếp, kho bãi quanh cửa khẩu Trà Lĩnh; và xây dựng. Việc tại chỗ có nhưng không nhiều và nhiều việc theo mùa, nên một phần đáng kể người trẻ đi làm ở các khu công nghiệp vùng đồng bằng.
Bài này viết cho hai nhóm: người địa phương đang tìm việc gần nhà, và người từ nơi khác muốn lên Trùng Khánh sống, làm việc. Bài không nêu mức lương cụ thể vì thay đổi theo từng nơi, từng năm; trọng tâm là hiểu cấu trúc việc làm và cách tìm việc an toàn.
Bức tranh chung: nông nghiệp là nền, việc hưởng lương là số ít
Phần lớn hộ gia đình ở bảy xã vùng Trùng Khánh vẫn sống chủ yếu bằng nông nghiệp: ruộng lúa nước ở thung lũng, ngô trên nương, đồi dẻ, chăn nuôi trâu bò, lợn, gà. Thu nhập từ nông nghiệp đến theo vụ, không đều, và phụ thuộc thời tiết. Vì thế rất nhiều gia đình kết hợp: người lớn tuổi làm nông ở nhà, người trẻ đi làm thuê, buôn bán, làm dịch vụ, hoặc đi làm xa gửi tiền về.
Việc hưởng lương ổn định tập trung ở khu trung tâm xã Trùng Khánh và phía Trà Lĩnh: trường học các cấp, cơ sở y tế, ủy ban các xã, các đơn vị như ngân hàng, điện lực, bưu điện, viễn thông, cùng một số doanh nghiệp xây dựng, vận tải, thương mại. Số vị trí này không nhiều so với số người tìm việc, và nhiều vị trí trong khu vực nhà nước phải qua thi tuyển, xét tuyển theo quy định.
Giữa hai nhóm trên là một lớp việc làm linh hoạt: buôn bán nhỏ, chạy xe, làm thợ xây, phục vụ quán ăn, homestay, làm thuê theo mùa vụ. Đây là lớp việc mà người mới đến dễ bắt đầu nhất, nhưng cũng bấp bênh nhất.
Các nhóm việc làm tại chỗ và đặc điểm
Bảng dưới tổng hợp các nhóm việc thường gặp ở vùng Trùng Khánh theo nguyên lý chung, không phải số liệu thống kê.
| Nhóm việc | Ví dụ | Tính ổn định | Cần gì |
|---|---|---|---|
| Hưởng lương khu vực công | Giáo viên, nhân viên y tế, công chức xã | Ổn định | Bằng cấp đúng ngành, thi tuyển hoặc xét tuyển |
| Doanh nghiệp, ngân hàng, dịch vụ công ích | Kế toán, nhân viên kinh doanh, kỹ thuật điện, viễn thông | Tương đối ổn định | Chuyên môn, có khi cần ngoại ngữ |
| Du lịch | Phục vụ homestay, quán ăn, bán hàng, chở khách, hướng dẫn | Theo mùa khách | Giao tiếp, biết đường, chịu khó |
| Cửa khẩu, vận tải | Lái xe, bốc xếp, kho bãi, khai thủ tục | Theo lượng hàng | Bằng lái phù hợp, sức khoẻ, hiểu thủ tục |
| Xây dựng | Thợ xây, phụ hồ, thợ điện nước | Theo công trình | Tay nghề, đồ bảo hộ |
| Nông nghiệp làm thuê | Thu hái hạt dẻ, cấy gặt, làm cỏ, chăm rừng trồng | Theo vụ | Sức khoẻ, quen việc đồng áng |
Nhiều người ở đây làm hai, ba nhóm việc trong một năm: mùa khách làm du lịch, mùa dẻ đi thu hái, lúc nông nhàn làm thợ xây. Sự linh hoạt đó là cách người vùng cao xoay xở với một thị trường lao động nhỏ.
Việc theo mùa du lịch quanh thác Bản Giốc
Thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao, làng đá Khuổi Ky, hồ Thang Hen kéo khách lên vùng Trùng Khánh, và kéo theo việc làm: phục vụ phòng, nấu ăn ở homestay và quán ăn, bán hàng lưu niệm, nông sản, chở khách bằng xe máy, ô tô, chèo bè đưa khách trên sông, hướng dẫn khách đi bộ quanh bản. Người dân các bản thuộc xã Đàm Thủy có lợi thế vì ở gần điểm đến.
Mùa khách đông thường rơi vào những tháng nước thác nhiều, trời đẹp, và các dịp nghỉ lễ; mùa đông lạnh và lúc nước cạn thì khách thưa hơn. Người làm du lịch ở đây vì vậy phải tính thu nhập theo năm: làm dồn trong mùa đông khách, mùa vắng quay về ruộng nương hay làm việc khác.
Muốn làm việc trong du lịch, người trẻ địa phương có lợi thế lớn là hiểu bản làng, nói tiếng Tày, Nùng, biết đường. Học thêm kỹ năng giao tiếp, nấu ăn sạch, ngoại ngữ cơ bản, an toàn khi đưa khách trên sông và trong hang sẽ mở rộng cơ hội. Một số khoá đào tạo nghề du lịch cộng đồng được tổ chức theo các chương trình hỗ trợ; hỏi ủy ban xã hoặc trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh.
Việc quanh cửa khẩu Trà Lĩnh
Cửa khẩu Trà Lĩnh là nơi hàng hoá qua lại giữa hai bên biên giới, tạo ra một chuỗi việc làm ở phía xã Trà Lĩnh: lái xe tải, bốc xếp, kho bãi, dịch vụ khai báo hải quan, ăn uống, nhà nghỉ cho lái xe, sửa chữa xe. Lượng việc lên xuống theo lượng hàng qua cửa khẩu, theo mùa nông sản và theo những thay đổi về chính sách thông quan, nên không phải lúc nào cũng đều.
Bốc xếp là việc nặng, rủi ro tai nạn lao động cao nếu không có đồ bảo hộ và cách làm an toàn. Lái xe tải đường đèo đòi hỏi bằng lái phù hợp hạng xe, kinh nghiệm đường núi và sức khoẻ. Công việc khai thủ tục đòi hỏi hiểu quy định, thường cần học qua và làm cho doanh nghiệp có đăng ký.
Một lưu ý an toàn quan trọng: chỉ làm việc cho đơn vị có đăng ký, có hợp đồng hoặc thoả thuận rõ ràng; không nhận chở, xách hộ hàng không rõ nguồn gốc cho người lạ dù được trả công cao. Những lời mời như vậy có thể kéo người lao động vào vi phạm pháp luật mà họ không lường trước.
Mùa dẻ, mùa vụ và việc làm thuê trong nông nghiệp
Mùa thu là mùa thu hoạch hạt dẻ, đặc sản gắn với tên Trùng Khánh. Nhà có đồi dẻ lớn thường thuê thêm người nhặt hạt, tách vỏ gai, phân loại. Đây là việc ngắn ngày nhưng nhiều người cần, phù hợp với người trong bản lúc nông nhàn. Ngoài dẻ, mùa cấy, mùa gặt, mùa thu hoạch ngô cũng có việc làm thuê theo ngày.
Làm thuê nông nghiệp thường thoả thuận miệng, trả theo ngày hoặc theo khối lượng. Người đi làm nên thoả thuận rõ từ đầu: làm mấy giờ, có ăn trưa không, trả công khi nào; mang đồ bảo hộ (găng tay dày khi nhặt dẻ có vỏ gai, ủng khi lội ruộng).
Với người muốn tự làm nông nghiệp, cơ hội nằm ở việc làm tốt hơn những gì đã có: chăm đồi dẻ đúng kỹ thuật, sơ chế bảo quản tốt, liên kết bán hàng. Phần kinh tế nông nghiệp chi tiết có ở mục nông nghiệp, nghề và kinh tế cửa khẩu của trang.
Ngoài ra còn những việc gắn với rừng trồng và chăm sóc, bảo vệ rừng theo các chương trình của Nhà nước, những đợt trồng cây, làm đường giao thông nông thôn có thuê nhân công tại chỗ. Thông tin về các đợt này thường được phổ biến qua họp thôn, nên người tìm việc ở bản đừng bỏ qua các buổi họp.
Đi làm xa: cơ hội và những bẫy phải tránh
Khu công nghiệp vùng đồng bằng. Nhiều thanh niên Trùng Khánh đi làm công nhân ở các khu công nghiệp miền Bắc. Thu nhập đều, có bảo hiểm, nhưng xa nhà, chi phí ở trọ, và phải quen nhịp làm ca. Nên đi qua kênh tuyển dụng của doanh nghiệp, trung tâm dịch vụ việc làm, hoặc theo người quen đã làm ở đó.
Đi làm việc ở nước ngoài. Chỉ đi theo hợp đồng qua doanh nghiệp được cấp phép đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài hoặc chương trình của Nhà nước. Kiểm tra giấy phép của doanh nghiệp, đọc kỹ hợp đồng, không nộp tiền cho cá nhân môi giới.
Không đi làm thuê qua biên giới theo đường không chính thức. Lời rủ đi làm thuê ở bên kia biên giới "lương cao, không cần giấy tờ" là bẫy thường gặp ở vùng biên. Người đi có thể bị bóc lột, bị giữ giấy tờ, gặp nguy hiểm mà không được bảo vệ, và vi phạm quy định xuất nhập cảnh. Khi nghi ngờ, hỏi công an xã hoặc chính quyền địa phương.
Cảnh giác tuyển dụng qua mạng. Tin tuyển "việc nhẹ lương cao", yêu cầu nộp phí, đặt cọc, giữ căn cước là dấu hiệu lừa đảo. Không chuyển tiền cho người tuyển dụng.
Tìm việc ở đâu cho đúng kênh
Với vị trí khu vực công (giáo viên, y tế, công chức), thông báo tuyển dụng được đăng công khai trên cổng thông tin của cơ quan tuyển dụng và niêm yết tại trụ sở. Đọc kỹ điều kiện, hạn nộp hồ sơ, và chỉ nộp theo kênh trong thông báo.
Trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh tổ chức tư vấn, giới thiệu việc làm, các phiên giao dịch việc làm, và hướng dẫn thủ tục bảo hiểm thất nghiệp. Ủy ban xã thường nắm thông tin các chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn, các doanh nghiệp về xã tuyển dụng.
Với việc tại chỗ ở doanh nghiệp tư nhân, cửa hàng, homestay, kênh hiệu quả vẫn là truyền miệng: hỏi người quen, hỏi trưởng thôn, để ý thông báo dán ở chợ, ở quán. Trang có danh bạ doanh nghiệp trên địa bàn, bạn có thể tra để biết đơn vị nào đang hoạt động trong ngành mình muốn làm, rồi liên hệ trực tiếp.
Làm việc từ xa và tự tạo việc
Một hướng mới là làm việc từ xa: thiết kế, lập trình, viết, dịch, kế toán dịch vụ, bán hàng trực tuyến. Khu trung tâm có hạ tầng internet đủ dùng, chi phí sống có thể thấp hơn thành phố, và cảnh quan là điểm cộng với người thích yên tĩnh. Điều cần chuẩn bị là kết nối dự phòng, điện dự phòng, và kỷ luật tự làm việc trong những tháng đông dài.
Người trẻ địa phương cũng có thể tự tạo việc từ thế mạnh của quê: bán hạt dẻ, nông sản qua mạng, làm homestay nhỏ, dẫn khách đi bộ quanh bản, chụp ảnh cho khách. Mỗi hướng đều cần học thêm và cần thời gian để có khách quen; phần lớn bắt đầu nhỏ, làm song song với việc khác.
Khi làm ăn lớn dần, việc đăng ký hộ kinh doanh, kê khai thuế, giữ sổ sách sẽ đến. Mục doanh nghiệp và kinh doanh của trang có các bài viết riêng giải thích nguyên lý.
Câu hỏi thường gặp
Ở Trùng Khánh có dễ tìm việc không?
Việc tại chỗ có nhưng không nhiều, phần lớn là nông nghiệp, dịch vụ theo mùa du lịch, vận tải quanh cửa khẩu, xây dựng, và một số vị trí hưởng lương ở trường học, y tế, cơ quan. Nhiều người kết hợp vài việc trong năm.
Làm du lịch ở thác Bản Giốc có việc quanh năm không?
Không đều quanh năm. Khách đông vào mùa nước thác nhiều, trời đẹp và các dịp nghỉ lễ; mùa đông và mùa nước cạn khách thưa. Người làm du lịch thường tính thu nhập theo năm và có việc khác cho mùa vắng.
Làm bốc xếp, lái xe ở cửa khẩu cần chú ý gì?
Làm cho đơn vị có đăng ký, có thoả thuận rõ ràng, có đồ bảo hộ. Lái xe cần bằng hạng phù hợp và kinh nghiệm đường đèo. Không nhận chở hay xách hộ hàng không rõ nguồn gốc cho người lạ dù được trả công cao.
Có nên nhận lời đi làm thuê bên kia biên giới không cần giấy tờ?
Không nên. Đi làm theo đường không chính thức là vi phạm quy định xuất nhập cảnh và rất dễ bị bóc lột, bị giữ giấy tờ mà không được bảo vệ. Muốn đi làm ở nước ngoài, chỉ đi theo hợp đồng qua doanh nghiệp được cấp phép.
Tìm thông tin tuyển dụng giáo viên, y tế ở đâu?
Thông báo tuyển dụng của khu vực công được đăng công khai trên cổng thông tin của cơ quan tuyển dụng và niêm yết tại trụ sở. Chỉ nộp hồ sơ theo kênh trong thông báo, không qua người môi giới.
Làm việc online ở Trùng Khánh có khả thi không?
Khả thi ở khu trung tâm và nơi có cáp quang. Cần chuẩn bị đường truyền dự phòng, điện dự phòng và chỗ làm việc đủ ấm vào mùa đông. Ở bản xa sóng yếu thì nên kiểm kỹ trước khi quyết định.