Điện, nước, sóng điện thoại ở Trùng Khánh: chuẩn bị gì để sống và làm việc yên ổn

Ở Trùng Khánh, ba thứ hạ tầng người mới đến hay gặp trục trặc là nước, điện và sóng điện thoại. Nước khó vì nền đá vôi giữ nước kém, mùa khô nhiều bản phải trữ nước mưa; điện có lúc mất khi mưa giông; sóng điện thoại tốt ở khu trung tâm nhưng yếu trong thung lũng sâu, và ở sát biên giới máy có thể tự bắt sóng nước ngoài. Chuẩn bị trước cho cả ba sẽ giúp cuộc sống và công việc không bị gián đoạn.

Bài này không thay cho thông báo của đơn vị cấp nước, điện lực hay nhà mạng. Nó giải thích vì sao những trục trặc đó xảy ra ở vùng núi đá biên giới và gợi ý những việc một hộ gia đình, một người làm việc qua mạng có thể làm để chủ động.

Vì sao vùng núi đá vôi hay thiếu nước

Trùng Khánh nằm trên nền đá vôi, kiểu địa hình mà các nhà địa chất gọi là karst: nước mưa thấm qua khe nứt, chảy vào hệ thống hang ngầm rồi mới lộ ra ở những mó nước, những con suối dưới chân núi hay đổ vào sông Quây Sơn. Hệ quả là trên sườn núi, trong các thung lũng cao, mặt đất khô rất nhanh sau mưa, trong khi dưới thấp lại có những dòng nước trong vắt. Thác Bản Giốc đầy nước mùa mưa không có nghĩa là bản trên núi cách đó một quãng cũng đủ nước.

Vì thế nguồn nước sinh hoạt ở Trùng Khánh rất đa dạng: khu trung tâm có hệ thống cấp nước tập trung; nhiều bản dẫn nước tự chảy từ khe núi về bể chung bằng ống nhựa; nhiều nhà có bể chứa nước mưa hứng từ mái; một số nơi dùng giếng đào ở chân núi. Mỗi nguồn có điểm mạnh yếu riêng, và nhiều gia đình kết hợp hai nguồn để qua mùa khô.

Mùa khô ở vùng này thường rơi vào những tháng cuối năm đến đầu xuân, trùng với mùa rét. Đó là lúc ống nước tự chảy yếu đi, bể chung phải chia giờ, và cũng là lúc nhu cầu nước nóng tăng. Khi thuê hay mua nhà, câu hỏi "mùa khô ở đây nước thế nào" nên được hỏi trước câu hỏi về giá.

Giữ nguồn nước sạch cho gia đình

Bể chứa có nắp và được súc rửa định kỳ. Nước mưa và nước khe núi đều có thể lẫn lá cây, bùn đất, xác côn trùng. Bể có nắp đậy, có lưới chắn ở miệng ống vào, và được súc rửa trước mùa mưa, trước mùa khô là thói quen nên có.

Nước sau lũ phải để lắng, lọc và đun sôi. Mùa mưa lũ, nước suối đục ngầu, có thể cuốn theo phân gia súc và rác. Không dùng ngay nước đục để nấu ăn, uống; để lắng, lọc, đun sôi kỹ.

Máy lọc không thay được đun sôi trong mọi trường hợp. Máy lọc gia đình hữu ích, nhưng cần thay lõi đúng hạn; với nguồn nước bị nghi nhiễm bẩn sau lũ thì vẫn nên đun sôi.

Đặt nhà vệ sinh, chuồng trại xa nguồn nước. Ở vùng đá vôi, chất bẩn thấm xuống đất có thể đi theo khe nứt ra mó nước của bản khác. Chuồng trâu bò, hố xí, chỗ đổ rác nên đặt xa và thấp hơn nguồn nước.

Khi có người trong nhà bị tiêu chảy, nôn sau khi dùng nước lạ. Cho uống đủ nước, đến trạm y tế xã hoặc gặp bác sĩ, nhất là với trẻ nhỏ và người già; không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ.

Điện: lưới đã về bản, nhưng mùa giông vẫn phải dự phòng

Lưới điện quốc gia đã phủ tới phần lớn các bản ở Trùng Khánh. Khu trung tâm hai xã Trùng Khánh và Trà Lĩnh có điện ổn định hơn; ở các bản xa, đường dây chạy qua rừng, qua núi nên mùa mưa giông, gió lốc dễ bị sự cố do cây đổ, sét đánh. Thời gian khắc phục có khi lâu hơn ở đồng bằng vì đường xa và địa hình khó.

Một gia đình bình thường nên có đèn sạc, sạc dự phòng cho điện thoại, và nếu có người già dùng thiết bị y tế chạy điện (như máy tạo oxy) thì phải hỏi bác sĩ về phương án dự phòng. Người làm việc qua mạng nên có bộ lưu điện nhỏ cho modem và máy tính để không mất kết nối khi điện chập chờn.

Mùa đông ẩm, mùa nồm đầu xuân là lúc dễ chập điện: tường thấm, ổ cắm ẩm, dây điện cũ. Thiết bị sưởi điện, bình nóng lạnh công suất lớn chạy cùng lúc dễ làm quá tải đường dây trong nhà cũ. Nên nhờ thợ điện kiểm tra dây, aptomat và chống giật trước mùa rét, và không phơi quần áo ướt lên máy sưởi.

Sóng điện thoại: thung lũng sâu và chuyện máy tự bắt sóng nước ngoài

Sóng di động ở Trùng Khánh nhìn chung tốt dọc các trục đường chính và ở khu trung tâm các xã. Nhưng địa hình núi đá dựng đứng, thung lũng hẹp khiến sóng có thể mất hẳn ở một khúc quanh, ở trong hang, hay ở những bản nằm khuất sau núi. Mỗi nhà mạng phủ sóng một kiểu, nên ở cùng một bản, máy người này có sóng còn máy người kia không. Nhiều người ở đây dùng hai sim của hai nhà mạng để chắc ăn.

Điểm riêng của vùng biên là ở gần đường biên giới, điện thoại có thể tự chuyển sang sóng của nhà mạng nước bên kia nếu sóng đó mạnh hơn. Khi máy đã bắt sóng nước ngoài, cuộc gọi, tin nhắn và dữ liệu sẽ tính theo chuyển vùng quốc tế, cước có thể cao hơn hẳn mà người dùng không để ý. Khách ra thăm thác Bản Giốc và người sống ở các xã sát biên hay gặp chuyện này.

Cách phòng đơn giản: tắt chuyển vùng dữ liệu quốc tế trong cài đặt điện thoại nếu không cần; khi ở gần biên giới, chuyển chế độ chọn mạng sang thủ công và chọn nhà mạng trong nước; để ý tên nhà mạng hiện trên màn hình. Nếu thấy cước lạ, liên hệ nhà mạng của mình qua kênh chăm sóc khách hàng chính thức để được giải thích.

Internet cố định và làm việc từ xa ở vùng cao

Ở khu trung tâm và nhiều điểm dân cư dọc đường chính, cáp quang đã có, tốc độ đủ cho họp trực tuyến, học trực tuyến. Ở bản xa, có nơi chưa kéo cáp được, người dân dùng sóng di động phát wifi. Trước khi thuê nhà để làm việc qua mạng, nên hỏi trực tiếp các nhà mạng xem địa chỉ đó đã có hạ tầng cáp chưa, thời gian lắp đặt bao lâu.

Người làm việc từ xa ở vùng cao thường có ba lớp dự phòng: đường cáp chính, một sim di động của nhà mạng khác để phát wifi khi cáp đứt, và một chỗ quen ở khu trung tâm (quán cà phê, nhà người thân) để chạy tới khi có cuộc họp quan trọng mà nhà mất điện. Nghe thì cầu kỳ, nhưng chỉ cần một lần đứt cáp vào mùa mưa là thấy cần.

Một lưu ý nhỏ về thời tiết: sương mù dày và mưa lớn có thể làm sóng di động yếu đi ở vùng núi; giông sét có thể làm hỏng modem, thiết bị nối mạng. Rút điện thiết bị khi có giông lớn là thói quen nhiều người ở đây giữ.

Chuẩn bị theo mùa: một bảng để dán lên tủ lạnh

Bảng dưới gom các việc nên làm theo mùa ở vùng núi đá Trùng Khánh. Thời điểm cụ thể mỗi năm mỗi khác, bạn nên điều chỉnh theo thời tiết thực tế và thông báo của địa phương.

Nếu bạn ở thuê, nên hỏi chủ nhà xem những việc nào chủ nhà lo, những việc nào người thuê tự làm; ghi vào hợp đồng càng tốt.

Rác thải và nước thải: chuyện nhỏ nhưng nhiều người mới đến lúng túng

Ở khu trung tâm các xã, rác sinh hoạt thường được thu gom theo lịch; ở bản xa, việc thu gom chưa đến được mọi nhà, nhiều hộ tự phân loại và xử lý. Người mới đến nên hỏi hàng xóm, trưởng thôn: rác để ở đâu, giờ nào xe thu gom qua, có nộp phí vệ sinh không. Câu hỏi nhỏ này giúp tránh việc vô tình để rác sai chỗ, sai giờ.

Nguyên tắc chung ở vùng núi: rác hữu cơ (vỏ rau, thức ăn thừa) có thể ủ làm phân hoặc cho gia súc; chai lọ, sắt vụn gom bán cho người thu mua phế liệu; túi ni lông, đồ nhựa thì gom lại theo chỗ thu gom, không đốt vì khói độc, và tuyệt đối không đổ xuống suối, xuống khe đá. Ở vùng karst, thứ đổ xuống khe hôm nay có thể chảy ra mó nước của bản bên vào mùa sau.

Pin, bóng đèn, bình ắc quy cũ, vỏ thuốc trừ sâu là rác nguy hại; nên hỏi chính quyền xã về điểm thu gom. Với người kinh doanh homestay, quán ăn, việc xử lý nước thải và rác càng phải tính từ đầu, vì khách đông mùa cao điểm làm lượng rác tăng nhiều lần.

Vì sao hoá đơn điện nước mùa đông tăng và cách giữ ở mức vừa phải

Nhiều người mới lên Trùng Khánh ngạc nhiên vì hoá đơn điện tháng Chạp có thể gấp mấy lần tháng sáu. Lý do nằm ở những thiết bị chỉ chạy nhiều vào mùa rét: bình nóng lạnh để tắm, máy sưởi dầu hay quạt sưởi, chăn điện, máy sấy quần áo vì phơi mãi không khô, ấm siêu tốc đun nước liên tục. Giá điện sinh hoạt tính theo bậc thang, dùng càng nhiều thì những số điện sau càng đắt, nên một vài thiết bị công suất lớn chạy cả ngày làm hoá đơn tăng nhanh hơn người ta nghĩ.

Cách giữ hoá đơn ở mức vừa phải không phải là chịu rét, mà là sưởi đúng chỗ: giữ ấm một phòng sinh hoạt chung thay vì cả nhà, che kín khe cửa, mặc nhiều lớp trong nhà, tắt bình nóng lạnh sau khi cả nhà tắm xong, phơi quần áo ở gian bếp có hơi ấm. Những nhà có bếp củi truyền thống tận dụng hơi ấm bếp để hong khô quần áo, sưởi cho người già, nhưng phải giữ thông gió.

Về nước, nhà dùng nước máy ở khu trung tâm trả theo đồng hồ; nhà dùng nước tự chảy ở bản thường góp tiền chung để sửa ống, súc bể theo thoả thuận của thôn. Người thuê nhà nên hỏi rõ cách tính từ đầu để tránh bất ngờ.

Câu hỏi thường gặp

Ở Trùng Khánh có nước máy không?

Khu trung tâm có hệ thống cấp nước tập trung, nhưng nhiều bản vẫn dùng nước tự chảy từ khe núi, nước mưa hoặc giếng. Khi thuê, mua nhà nên hỏi rõ nguồn nước và tình trạng nước vào mùa khô.

Vì sao gần thác Bản Giốc mà nhiều bản vẫn thiếu nước?

Vì nền đá vôi khiến nước mưa thấm nhanh xuống hang ngầm, chỉ lộ ra ở mó nước, suối và sông dưới thấp. Bản trên sườn núi hay thung lũng cao vì thế có thể thiếu nước dù gần dòng sông lớn.

Làm sao tránh bị tính cước chuyển vùng quốc tế khi ở gần biên giới?

Tắt chuyển vùng dữ liệu quốc tế, chuyển chế độ chọn mạng sang thủ công và chọn nhà mạng trong nước, để ý tên nhà mạng hiện trên màn hình. Thấy cước lạ thì liên hệ kênh chăm sóc khách hàng chính thức của nhà mạng.

Làm việc online ở Trùng Khánh có ổn không?

Ở khu trung tâm và dọc đường chính thường đủ tốt nếu có cáp quang. Ở bản xa nên hỏi nhà mạng trước, chuẩn bị thêm một sim khác nhà mạng để phát wifi và bộ lưu điện cho modem phòng khi mất điện.

Mất điện thì báo ở đâu?

Báo cho đơn vị điện lực quản lý khu vực qua kênh chăm sóc khách hàng chính thức của ngành điện, đồng thời báo trưởng thôn để biết sự cố chung hay chỉ nhà mình. Không tự ý trèo lên cột hay sửa đường dây ngoài nhà.

Nước suối sau mưa lũ có dùng được không?

Không nên dùng ngay. Nước sau lũ đục và có thể nhiễm bẩn; cần để lắng, lọc rồi đun sôi kỹ trước khi nấu ăn, uống. Nếu ai trong nhà bị tiêu chảy, nôn, hãy đến trạm y tế hoặc gặp bác sĩ.