Từ ngày 1/7/2025, vùng huyện Trùng Khánh cũ của tỉnh Cao Bằng không còn cấp huyện mà gồm bảy xã: Trùng Khánh, Đàm Thủy, Đình Phong, Đoài Dương, Trà Lĩnh, Quang Hán và Quang Trung. Bảy xã này được hình thành từ 21 đơn vị cũ (2 thị trấn và 19 xã), cộng thêm xã Quốc Toản vốn thuộc vùng Quảng Hòa nhập vào xã Trà Lĩnh.
Tỉnh Cao Bằng giữ nguyên tên và ranh giới tỉnh, không hợp nhất với tỉnh nào trong đợt sắp xếp năm 2025. Nghĩa là với người Trùng Khánh, phần thay đổi nằm ở tầng dưới: tên xã trên địa chỉ, nơi làm giấy tờ, cách gọi vùng. Bài này đi từng xã mới, nói rõ xã ấy gom những đơn vị nào, nằm ở khúc nào của vùng và có gì để nhận ra. Phần cuối bài dành cho những thay đổi người dân cảm thấy trong đời sống hằng ngày, từ cách ghi địa chỉ đến chuyện hỏi đường.
Bảng đối chiếu đầy đủ: đơn vị cũ và xã mới
Bảng dưới theo dữ liệu đối chiếu địa giới sau ngày 1/7/2025. Cột bên phải là các thị trấn, xã cũ trước đây thuộc huyện Trùng Khánh (đã gồm Trà Lĩnh từ 2020):
| Xã mới (từ 1/7/2025) | Gồm các đơn vị cũ |
|---|---|
| Xã Trùng Khánh | Thị trấn Trùng Khánh, xã Lăng Hiếu, xã Khâm Thành, xã Đức Hồng |
| Xã Đàm Thủy | Xã Đàm Thủy, xã Chí Viễn, xã Phong Châu |
| Xã Đình Phong | Xã Đình Phong, xã Phong Nậm, xã Ngọc Côn, xã Ngọc Khê |
| Xã Đoài Dương | Xã Đoài Dương, xã Trung Phúc, xã Cao Thăng |
| Xã Trà Lĩnh | Thị trấn Trà Lĩnh, xã Cao Chương, cùng xã Quốc Toản (trước 1/7/2025 thuộc huyện Quảng Hòa) |
| Xã Quang Hán | Xã Quang Hán, xã Quang Vinh |
| Xã Quang Trung | Xã Quang Trung, xã Xuân Nội, xã Tri Phương |
Cộng lại: 4 + 3 + 4 + 3 + 2 + 2 + 3 = 21 đơn vị của huyện cũ, thêm Quốc Toản là 22 đơn vị góp vào bảy xã. Tên xã mới đều lấy lại tên một đơn vị cũ, thường là đơn vị có trụ sở hoặc dân cư đông nhất, nên người dân không phải học thuộc một tên lạ.
Xã Trùng Khánh: lõi thị trấn cũ và các xã ven
Xã Trùng Khánh mới bao gồm thị trấn Trùng Khánh cũ, nơi từng là huyện lỵ, cùng ba xã Lăng Hiếu, Khâm Thành và Đức Hồng. Đây là nơi tập trung nhiều thứ của một trung tâm vùng: chợ lớn, trường học các cấp, cơ sở y tế, các cửa hàng vật tư, quán ăn, nhà nghỉ cho người đi công việc.
Với người sống ở đây, thay đổi lớn nhất là thói quen gọi tên. Trước kia "lên thị trấn" là câu cửa miệng của người các xã quanh; nay thị trấn không còn là một đơn vị hành chính riêng nhưng khu phố, chợ, bến xe vẫn ở nguyên chỗ cũ. Người Lăng Hiếu, Khâm Thành, Đức Hồng từ nay cùng một xã với khu phố trung tâm, thủ tục cấp xã làm chung một nơi.
Một điểm cần chú ý: "xã Trùng Khánh" là tên một xã, không còn là tên cả vùng. Một văn bản ghi "xã Trùng Khánh" sau 1/7/2025 chỉ nói về phần đất này, không nói về Đàm Thủy hay Trà Lĩnh. Lẫn lộn hai nghĩa là nguồn gốc của khá nhiều địa chỉ giao hàng sai.
Xã Đàm Thủy và xã Đình Phong: dọc theo sông Quây Sơn
Xã Đàm Thủy mới gom Đàm Thủy, Chí Viễn và Phong Châu. Đây là vùng có thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao và làng đá Khuổi Ky, nên tên Đàm Thủy xuất hiện nhiều nhất trên các tài liệu du lịch. Đời sống ở đây gắn với ruộng lúa thung lũng ven sông, vườn dẻ trên sườn đồi và dịch vụ cho khách đến thác.
Xã Đình Phong mới gom bốn đơn vị Đình Phong, Phong Nậm, Ngọc Côn và Ngọc Khê, nằm về phía thượng lưu sông Quây Sơn so với Đàm Thủy. Dòng sông đi vào địa phận Việt Nam ở vùng Ngọc Côn rồi chảy qua các thung lũng Ngọc Khê, Phong Nậm, Đình Phong trước khi tới Đàm Thủy. Khu bảo tồn loài và sinh cảnh vượn Cao vít, nơi sinh sống của một trong những loài linh trưởng hiếm nhất thế giới, nằm trong vùng núi đá các xã cũ thuộc khúc này.
Nói gọn, hai xã Đàm Thủy và Đình Phong hợp thành dải ven sông Quây Sơn của vùng Trùng Khánh, nơi cảnh quan sông nước, cánh đồng và guồng nước của người Tày được biết đến nhiều nhất.
Xã Đoài Dương: phần đất phía trong của Trùng Khánh trước 2020
Xã Đoài Dương mới gồm Đoài Dương, Trung Phúc và Cao Thăng, ba xã cũ đều thuộc huyện Trùng Khánh từ trước khi nhập Trà Lĩnh. Vùng này ít xuất hiện trên tài liệu du lịch hơn, đời sống chủ yếu là nông nghiệp: lúa nước trên các thung lũng hẹp, ngô trên nương, chăn nuôi gia đình, trồng dẻ và cây lâm nghiệp trên đồi.
Với người ngoài, Đoài Dương dễ bị bỏ qua vì không nằm trên trục người ta hay đi lên thác. Nhưng đây là kiểu xã điển hình của vùng núi đá Trùng Khánh: bản làng rải rác theo các lũng, đường liên thôn vòng qua chân núi, trường và trạm y tế đặt ở trung tâm xã cũ, mỗi xóm cách nhau một quãng đi bộ khá xa.
Khi ba xã nhập lại, quãng đường từ một số bản xa tới trụ sở xã mới có thể dài hơn trước. Đây là điều người dân các xã ghép đều phải tính lại, nhất là khi cần làm giấy tờ cho người già, trẻ nhỏ. Cách thường gặp là gom việc để đi một lần, hỏi trước qua cán bộ thôn hoặc làm qua dịch vụ công trực tuyến khi thủ tục cho phép.
Xã Trà Lĩnh, Quang Hán, Quang Trung: phần Trà Lĩnh cũ
Ba xã Trà Lĩnh, Quang Hán và Quang Trung mới gần như trùng với vùng huyện Trà Lĩnh cũ, tức phần đất nhập vào Trùng Khánh năm 2020. Xã Trà Lĩnh gồm thị trấn Trà Lĩnh cũ (nhiều giấy tờ đời trước còn ghi Hùng Quốc), xã Cao Chương, và thêm xã Quốc Toản (trước năm 2020 thuộc huyện Trà Lĩnh, giai đoạn 2020 – 2025 thuộc huyện Quảng Hòa), nơi có hồ Thang Hen. Đây cũng là xã có cửa khẩu Trà Lĩnh, nơi hoạt động giao thương hàng hoá làm thay đổi nhiều bộ mặt khu trung tâm.
Xã Quang Hán gồm Quang Hán và Quang Vinh, vùng núi đá cao với những lũng ruộng nhỏ. Xã Quang Trung gồm Quang Trung, Xuân Nội và Tri Phương. Nhiều bản ở đây nằm cao, mùa đông lạnh hơn vùng thung lũng sông Quây Sơn, đất canh tác chủ yếu là ruộng lũng và nương ngô xen giữa các khối đá.
Lưu ý quan trọng về tên: "xã Quang Trung" có ở rất nhiều tỉnh khắp cả nước. Khi tra cứu doanh nghiệp, địa chỉ hay thông tin, luôn kèm chữ Cao Bằng để khỏi lẫn với một xã Quang Trung ở đồng bằng hay miền Trung.
Vì sao 21 đơn vị gom lại thành bảy xã
Đợt sắp xếp năm 2025 áp dụng chung một nguyên tắc cho cả nước: bỏ cấp huyện, giảm mạnh số xã, mỗi xã mới phải đủ lớn về diện tích và dân số để tự đảm nhận nhiều việc trước đây do huyện làm. Với vùng núi biên giới như Trùng Khánh, quy mô dân số mỗi xã cũ thường nhỏ, nên việc gộp ba bốn xã thành một là điều dễ đoán.
Cách ghép bám theo địa lý tự nhiên nhiều hơn là ghép cơ học. Các xã cũ dọc thượng lưu sông Quây Sơn về chung một xã Đình Phong; các xã quanh thác Bản Giốc về chung Đàm Thủy; phần Trà Lĩnh cũ giữ thành ba xã riêng. Nhìn bảng ghép, có thể thấy người làm phương án cố giữ những vùng có quan hệ đi lại, chợ búa, họ hàng lâu đời ở cùng một xã.
Tên xã mới được chọn từ tên một xã cũ trong nhóm, thường là xã trung tâm hoặc có tên quen thuộc nhất. Không phải lúc nào xã được chọn tên cũng là xã đông dân nhất; có trường hợp tên được giữ vì gắn với một danh thắng, một trụ sở sẵn có hay đơn giản vì người cả vùng đã quen gọi. Cách làm này giúp người dân không phải làm quen một tên lạ hoàn toàn, nhưng cũng tạo ra một hệ quả: người ở Chí Viễn, Ngọc Khê hay Xuân Nội thấy tên xã mình biến khỏi địa chỉ, chỉ còn trong tên thôn, tên trường, tên chợ và trong trí nhớ.
Tên xã cũ vẫn còn dùng ở những chỗ nào
Tên một xã cũ không biến mất ngay sau ngày sắp xếp. Nó còn trên tấm bia, cổng trường, trên sổ hộ tịch, trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp trước đó, trong tên các hợp tác xã, cửa hàng, và trên các chuyến xe khách mà người lái quen gọi điểm dừng theo tên cũ.
Với người tìm đường, tên xã cũ thậm chí còn hữu ích hơn tên mới, vì nó hẹp hơn và gắn với một khu vực cụ thể. Nói "xuống Ngọc Côn" người địa phương hiểu ngay đó là vùng thượng nguồn sông Quây Sơn, trong khi "xã Đình Phong" mới rộng tới bốn xã cũ. Tương tự, "Chí Viễn" hay "Phong Châu" giúp khoanh lại một phần của xã Đàm Thủy rộng lớn.
Với người làm dữ liệu, tra cứu doanh nghiệp hay lịch sử gia đình, nên lưu cả cặp tên cũ – mới. Danh bạ doanh nghiệp trên trang này cũng đối chiếu theo cả hai tầng tên để không bỏ sót những đơn vị đăng ký từ lâu và chưa cập nhật địa chỉ.
Bảy xã mới thay đổi gì trong đời sống hằng ngày
Phần lớn thay đổi nằm trên giấy, nhưng có vài điểm người dân cảm thấy rõ:
- Địa chỉ: từ hai cấp "xã – huyện – tỉnh" thành "xã – tỉnh". Giấy tờ cũ vẫn có giá trị theo quy định chuyển tiếp, nhưng khi làm mới thì ghi theo tên xã mới.
- Nơi làm thủ tục: nhiều việc trước làm ở huyện nay chuyển về xã hoặc lên cấp tỉnh. Cần hỏi bộ phận một cửa của xã mới trước khi đi.
- Khoảng cách: một số bản xa trung tâm xã mới hơn trước; thôn, tổ dân phố vẫn là đầu mối gần dân nhất.
- Tên gọi quen miệng: người dân vẫn gọi theo xã cũ, theo bản. Hỏi đường cứ dùng tên bản, tên chợ, sẽ nhanh hơn dùng tên xã mới.
- Tra cứu dữ liệu: doanh nghiệp đăng ký lâu năm có thể vẫn ghi địa chỉ huyện Trùng Khánh, thậm chí huyện Trà Lĩnh. Khi tra, nên thử cả tên cũ lẫn tên mới.
Thủ tục cụ thể thay đổi theo văn bản hướng dẫn; trước khi đi làm giấy tờ, bạn nên kiểm quy định hiện hành tại bộ phận một cửa của xã.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Trùng Khánh cũ nay gồm mấy xã?
Gồm bảy xã: Trùng Khánh, Đàm Thủy, Đình Phong, Đoài Dương, Trà Lĩnh, Quang Hán và Quang Trung, đều thuộc tỉnh Cao Bằng. Bảy xã hình thành từ 21 đơn vị của huyện cũ, cộng thêm xã Quốc Toản từ vùng Quảng Hòa nhập vào xã Trà Lĩnh.
Thác Bản Giốc nay thuộc xã nào?
Thác Bản Giốc thuộc xã Đàm Thủy mới, được hình thành từ ba xã cũ Đàm Thủy, Chí Viễn và Phong Châu. Động Ngườm Ngao và làng đá Khuổi Ky cũng nằm trong địa bàn xã này.
Hồ Thang Hen nay thuộc xã nào?
Hồ Thang Hen nằm ở vùng xã Quốc Toản cũ, vốn thuộc huyện Trà Lĩnh trước năm 2020. Từ 1/7/2025, Quốc Toản cùng thị trấn Trà Lĩnh và xã Cao Chương hợp thành xã Trà Lĩnh mới, nên hồ thuộc xã Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng.
Xã Quốc Toản có phải của Trùng Khánh không?
Không, trong giai đoạn 2020 – 2025. Quốc Toản vốn là một xã của huyện Trà Lĩnh, nhưng theo dữ liệu đối chiếu địa giới, trước ngày 1/7/2025 xã thuộc huyện Quảng Hòa, không nằm trong huyện Trùng Khánh. Năm 2025, xã được nhập vào xã Trà Lĩnh mới, trở lại cùng một đơn vị với phần Trà Lĩnh cũ.
Cao Bằng có bị sáp nhập với tỉnh khác không?
Không. Trong đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, tỉnh Cao Bằng giữ nguyên tên và không hợp nhất với tỉnh nào. Thay đổi chủ yếu nằm ở việc bỏ cấp huyện và gộp các xã, thị trấn thành xã mới.
Giấy tờ ghi địa chỉ cũ có phải làm lại ngay không?
Nguyên tắc chung là giấy tờ đã cấp vẫn còn giá trị sử dụng, việc cập nhật địa chỉ làm khi có thủ tục mới hoặc theo hướng dẫn của cơ quan chức năng. Chi tiết từng loại giấy có thể khác nhau, nên hỏi bộ phận một cửa của xã trước.