Thành phố Cao Bằng là điểm trung chuyển của hầu hết chuyến đi lên vùng Trùng Khánh. Từ đây sang phía đông bắc có hai hướng thường dùng: hướng qua vùng Quảng Uyên (thuộc huyện Quảng Hòa cũ) rồi vào trung tâm xã Trùng Khánh, và hướng vượt đèo Mã Phục lên Trà Lĩnh rồi vòng sang Trùng Khánh. Quãng đường tới trung tâm xã Trùng Khánh vào khoảng sáu mươi cây số, tới thác Bản Giốc khoảng 80–90 km, tuỳ hướng.
Hai hướng gặp nhau ở vùng Trùng Khánh, nên nhiều người đi một hướng, về một hướng để thấy được nhiều cảnh hơn. Bài này mô tả đặc điểm từng hướng theo con mắt người đi đường: đường rộng hẹp ra sao, đi qua những vùng nào, chỗ nào hay chậm, và cách ghép hai hướng thành một vòng hợp lý.
Vì sao thành phố Cao Bằng là điểm trung chuyển
Mọi trục đường lớn từ xuôi lên, dù qua phía Thái Nguyên – Bắc Kạn cũ hay phía Lạng Sơn, đều quy về thành phố Cao Bằng, nơi sông Bằng và sông Hiến gặp nhau. Ở đây có bến xe tỉnh, nhiều nhà nghỉ, khách sạn, cây xăng, xưởng sửa ô tô, chỗ thuê xe máy, siêu thị và chợ lớn. Người đi xe đêm xuống ở đây, người tự lái nghỉ đêm ở đây, người thuê xe cũng bắt đầu từ đây.
Với cư dân vùng Trùng Khánh, thành phố Cao Bằng còn là nơi khám bệnh tuyến tỉnh, làm các thủ tục cấp tỉnh, mua sắm đồ lớn. Một chuyến "lên tỉnh" đi về trong ngày là nếp sinh hoạt quen thuộc. Vì vậy đường từ thành phố sang Trùng Khánh không chỉ là đường du lịch mà là trục đời sống, có xe khách nhỏ chạy theo giờ, xe tải chở hàng, xe máy của người đi chợ.
Hiểu điều này giúp người đi đường điều chỉnh kỳ vọng. Đây không phải con đường vắng dành cho khách ngắm cảnh, mà là đường của người dân, với nhịp sinh hoạt riêng: sáng sớm đông xe đi chợ, đi học; trưa thưa hơn; chiều tối lại có người về. Chọn giờ đi lệch những lúc đông là cách đơn giản để đường thoáng hơn.
Hướng qua Quảng Uyên: đường thung lũng, nhiều điểm dân cư
Hướng thứ nhất rời thành phố Cao Bằng đi về phía đông, qua vùng Quảng Uyên thuộc huyện Quảng Hòa cũ, rồi vào đất Trùng Khánh. Đường chủ yếu chạy theo thung lũng, đèo không cao, độ dốc vừa phải, nên dễ đi cho cả người lái chưa quen núi. Đổi lại, đường đi qua nhiều điểm dân cư, chợ và trường học, tốc độ phải giảm thường xuyên.
Cảnh dọc đường là những cánh đồng lúa nằm giữa các khối núi đá vôi tròn, lúc thì mở rộng thành thung lũng phẳng, lúc lại thu hẹp lại giữa hai vách núi. Mùa cấy nước loang loáng, mùa lúa chín vàng, mùa đông thì ruộng nghỉ, khô và lộ ra những bờ đá xếp quanh ruộng. Người đi chậm sẽ thấy những ngôi nhà sàn, nhà trình tường và nhà xây mới xen nhau trong các bản.
Quảng Uyên và các vùng lân cận không thuộc địa bàn Trùng Khánh, nên bài này không đi sâu vào chuyện của nơi đó. Với người đi đường, chỉ cần biết đây là đoạn có dịch vụ ăn uống, xăng dầu khá thuận, thích hợp để dừng nghỉ giữa chặng nếu bạn đi chậm hoặc đi cùng trẻ nhỏ.
Nếu bạn đi xe khách tuyến nội tỉnh, hỏi trước xe chạy hướng nào. Xe đi đường thung lũng qua nhiều điểm dân cư thường dừng đón trả dọc đường khá nhiều lần, nên thời gian đi có thể dài hơn ô tô riêng trên cùng quãng đường; đổi lại bạn được xuống gần nơi cần đến hơn.
Hướng đèo Mã Phục lên Trà Lĩnh: cảnh rộng, dốc nhiều hơn
Hướng thứ hai đi lên phía bắc rồi đông bắc, vượt đèo Mã Phục. Theo tài liệu địa phương, đèo thuộc địa phận xã Quốc Toản cũ — xã này vốn của huyện Quảng Hòa, từ tháng 7/2025 được gộp vào xã Trà Lĩnh mới. Đèo không quá cao, nhưng có nhiều vòng cua nối nhau, từ trên cao nhìn xuống thấy con đường uốn qua thung lũng ruộng, là chỗ nhiều người dừng chụp ảnh.
Qua đèo, đường xuống vùng Trà Lĩnh, nơi trước năm 2020 là huyện Trà Lĩnh, từ 2020 nhập vào huyện Trùng Khánh, và từ 7/2025 là xã Trà Lĩnh mới (gồm thị trấn Trà Lĩnh cũ, xã Cao Chương và xã Quốc Toản cũ). Từ Trà Lĩnh đi tiếp sang phía Trùng Khánh, đường qua thêm những thung lũng và bản làng của người Tày, người Nùng.
Hướng này có thêm một đặc điểm: gần cửa khẩu Trà Lĩnh nên có xe tải, xe container lưu thông. Người lái xe con và xe máy cần chú ý hơn ở đoạn đèo và đoạn qua khu dân cư, nhường xe nặng ở chỗ hẹp, không vượt ở khúc cua khuất.
So hai hướng theo tiêu chí người đi hay cân nhắc
Không hướng nào "tốt hơn" tuyệt đối. Bảng dưới giúp bạn chọn theo hoàn cảnh của mình; mức độ ghi theo cảm nhận chung của người đi đường, không phải số đo chính thức.
| Tiêu chí | Hướng qua Quảng Uyên | Hướng đèo Mã Phục – Trà Lĩnh |
|---|---|---|
| Độ khó của đường | Dễ hơn, đèo thấp, chủ yếu thung lũng | Có đèo nhiều cua, dốc hơn |
| Cảnh dọc đường | Ruộng thung lũng, bản làng sát đường | Cảnh rộng từ trên đèo, thung lũng nhìn từ cao |
| Xe tải lớn | Có nhưng ít hơn | Nhiều hơn do gần cửa khẩu Trà Lĩnh |
| Hợp với ai | Người lái mới, gia đình có trẻ nhỏ, xe khách | Người muốn ngắm cảnh đèo, đi vòng qua Trà Lĩnh, hồ Thang Hen |
| Dịch vụ dọc đường | Nhiều điểm dân cư, dễ tìm quán, xăng | Thưa hơn ở đoạn đèo, tập trung ở khu trung tâm |
Nếu chỉ có một lần đi và về, cách nhiều người chọn là đi một hướng, về hướng kia: thấy được cả hai kiểu cảnh mà không phải đi lại một đoạn đường hai lần.
Ghép hai hướng thành một vòng
Vòng phổ biến là đi từ thành phố Cao Bằng qua đèo Mã Phục lên Trà Lĩnh, ghé hồ Thang Hen (vùng xã Quốc Toản cũ, nay thuộc xã Trà Lĩnh mới) nếu có thời gian, rồi sang Trùng Khánh, ra thác Bản Giốc và động Ngườm Ngao ở xã Đàm Thủy, nghỉ đêm ở vùng thác hoặc trung tâm xã Trùng Khánh. Hôm sau về theo hướng Quảng Uyên. Chiều ngược lại cũng được, tuỳ bạn muốn đến thác vào buổi nào.
Khi ghép vòng, đừng đánh giá thấp khoảng cách giữa các điểm. Từ trung tâm xã Trùng Khánh ra thác còn khoảng hai, ba chục cây số đường quanh co; từ Trà Lĩnh sang Trùng Khánh cũng không phải vài phút. Cộng các chặng nhỏ lại, một vòng đầy đủ dễ chiếm gần trọn một ngày nếu dừng chụp ảnh và ăn trưa.
Nếu chỉ có một ngày từ thành phố Cao Bằng, nên bớt điểm thay vì chạy vội. Đến thác buổi sáng sớm khi khách còn thưa, ăn trưa ở vùng thác, chiều thong thả về là nhịp đi nhiều người địa phương khuyên khách.
Những chỗ hay chậm và cách tránh
Khu trung tâm xã giờ tan học, giờ chợ. Đường qua trung tâm xã có trường học và chợ. Giờ tan trường buổi trưa, buổi chiều và sáng ngày chợ phiên, xe máy và người đi bộ dày đặc, ô tô gần như phải đi bộ theo.
Đoạn đang sửa, nâng cấp. Vùng này thường xuyên có những đoạn đường được sửa chữa, mở rộng, nhất là sau mùa mưa. Có thể phải chờ một chiều hoặc đi chậm trên nền đá dăm.
Đoạn gần thác mùa du lịch. Giữa buổi sáng ngày lễ, đường vào khu thác có nhiều xe khách và xe dịch vụ, chỗ tránh nhau hẹp. Đi sớm hoặc vào buổi chiều để tránh.
Xe nặng lên dốc. Trên hướng Trà Lĩnh, gặp đoàn xe tải leo dốc thì chấp nhận đi chậm sau một đoạn, chờ chỗ thẳng và rộng mới vượt.
Đám cưới, đám ma trong bản. Ở vùng Tày, Nùng, đám cưới, đám ma thường kéo dài, khách đến đông, xe máy đỗ kín hai bên đường gần nhà có việc. Gặp cảnh này, đi chậm, nhường đường và không bấm còi; đó là việc lớn của một gia đình và cả bản.
Đi lên tỉnh khám bệnh, làm việc: tính giờ thế nào
Với người sống ở vùng Trùng Khánh, chặng sang thành phố Cao Bằng không phải đường du lịch mà là đường đi khám bệnh, đi học, làm giấy tờ cấp tỉnh, đi mua vật tư. Một ngày đi về là chuyện thường, nhưng cần tính giờ khéo: rời nhà sớm để tới nơi khi cơ quan, bệnh viện vừa làm việc buổi sáng, xong việc trước đầu giờ chiều để kịp về trước khi trời tối.
Đi khám ở bệnh viện tuyến tỉnh, người địa phương thường mang theo đồ ăn, nước uống, giấy tờ tuỳ thân, thẻ bảo hiểm y tế và giấy chuyển tuyến nếu có, vì một buổi khám có thể kéo dài. Người già, người bệnh nên có người đi cùng, và không nên tự lái xe máy về một mình sau khi làm những thủ thuật khiến người mệt. Những trường hợp cấp cứu thì gọi cấp cứu hoặc tới cơ sở y tế gần nhất trước, không cố tự chở người bệnh đi đường dài.
Nếu việc ở tỉnh kéo dài hai ngày, ở lại một đêm thường kinh tế và an toàn hơn chạy đi chạy về hai lượt trên đường núi. Nhiều gia đình có người thân hoặc chỗ trọ quen ở thành phố cho những lần như vậy.
Mùa nào đi hướng nào
Mùa mưa, người địa phương thường theo dõi tin sạt lở trên cả hai hướng trước khi đi, và chọn hướng nào đang thông, ít đất đá hơn. Đường thung lũng ít nguy cơ sạt lở hơn đường đèo, nhưng lại dễ có đoạn nước tràn khi mưa lớn kéo dài. Không có quy tắc cố định, chỉ có thông tin trong ngày.
Mùa đông, đoạn đèo hướng Mã Phục buổi sáng sớm hay có sương, tầm nhìn thấp. Đi hướng này nên chờ sương tan. Hướng qua Quảng Uyên cũng có sương ở thung lũng, nhưng đường bằng hơn nên dễ đi chậm theo hơn.
Mùa thu là mùa nhiều người chọn để đi vòng cả hai hướng: trời thường khô, nắng nhẹ, lúa chín ở các thung lũng, nước thác còn đầy. Cũng vì vậy đây là mùa đông khách nhất, chỗ nghỉ ở vùng thác nên giữ trước, và đường vào khu thác nên đi sớm.
Mùa xuân, sau Tết, là mùa của lễ hội đầu năm và những phiên chợ đông người ở các trung tâm xã. Đường không khó, nhưng khu dân cư náo nhiệt hơn hẳn, xe máy chở người đi hội nối nhau. Đi hướng nào cũng nên tính thêm thời gian, và nhớ rằng mưa phùn, nồm ẩm cuối đông đầu xuân làm mặt đường trơn hơn vẻ ngoài của nó.
Câu hỏi thường gặp
Từ thành phố Cao Bằng sang trung tâm xã Trùng Khánh mất bao lâu?
Thường khoảng một tiếng rưỡi đến hai tiếng bằng ô tô con, tuỳ hướng đi, giờ đi và tình trạng đường. Đi xe máy hoặc gặp sương mù, đoạn đang sửa đường thì có thể lâu hơn.
Đèo Mã Phục có thuộc Trùng Khánh không?
Đèo nằm trên đất xã Quốc Toản cũ, vốn thuộc huyện Quảng Hòa. Từ tháng 7/2025, xã Quốc Toản được gộp vào xã Trà Lĩnh mới, nên về địa giới hiện nay đèo nằm trong một xã của vùng Trùng Khánh, nhưng không thuộc huyện Trùng Khánh cũ.
Đi hướng nào để ghé được hồ Thang Hen?
Hồ Thang Hen nằm ở vùng xã Quốc Toản cũ (trước năm 2020 thuộc huyện Trà Lĩnh), từ 1/7/2025 thuộc xã Trà Lĩnh mới. Đi hướng đèo Mã Phục lên Trà Lĩnh rồi rẽ vào hồ là thuận nhất. Đường vào hồ hẹp hơn đường chính, đi chậm và hỏi đường người địa phương nếu cần.
Có xe khách chạy từ thành phố Cao Bằng sang Trùng Khánh không?
Có các xe chạy tuyến nội tỉnh theo giờ trong ngày, cùng xe chở ghép và xe hợp đồng. Lịch có thể thay đổi, nên hỏi ở bến xe hoặc nhờ người địa phương chỉ, và hỏi chuyến cuối nếu định quay về trong ngày.
Đi vòng hai hướng có cần một ngày trọn không?
Nếu ghé thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao và hồ Thang Hen thì gần như trọn một ngày. Nhiều người chia thành hai ngày, nghỉ đêm ở vùng Trùng Khánh, để không phải chạy đường núi lúc tối.