Đi xe máy lên vùng Trùng Khánh có hai cách: chạy thẳng từ Hà Nội (khoảng 350 km, nên chia hai ngày), hoặc đi xe khách lên thành phố Cao Bằng rồi thuê xe máy đi tiếp vòng Trùng Khánh – Bản Giốc. Với người chưa quen đường núi, cách thứ hai an toàn và đỡ mệt hơn nhiều, mà vẫn giữ được cái hay của việc tự đi.
Xe máy cho bạn dừng ở bất cứ bờ ruộng hay khúc sông nào, nhưng cũng đặt bạn trực tiếp trước mưa, rét, sương và xe tải. Bài này đi qua các việc cần làm: chọn và kiểm xe, đồ bảo hộ, cách chia chặng, kỹ năng trên đèo và trên đường bản, và những sai lầm người đi lần đầu hay mắc.
Chạy từ Hà Nội hay thuê xe ở Cao Bằng
Chạy xe máy từ Hà Nội có cái thú của một hành trình dài, thấy đồng bằng chuyển dần sang trung du rồi núi. Đổi lại, người lái phải chịu khoảng hai trăm cây số đầu là đường đông xe, nhiều xe tải, một phần là quốc lộ song song cao tốc mà xe máy không được đi. Nhiều người đến được Cao Bằng thì đã mệt, mất hứng cho phần đẹp nhất của chuyến đi.
Thuê xe máy ở thành phố Cao Bằng thì bỏ qua được phần đường nhàm, tập trung sức cho vòng Trùng Khánh – Trà Lĩnh – Bản Giốc. Thành phố có nhiều chỗ cho thuê xe, xe số và xe tay ga đều có. Khi thuê, kiểm phanh, lốp, đèn, còi, xích (với xe số), chụp ảnh tình trạng xe, hỏi rõ trách nhiệm khi xe hỏng hay va quẹt, và giữ giấy tờ xe theo người.
Nếu vẫn muốn chạy từ Hà Nội, hãy cân nhắc gửi xe theo xe khách cho đoạn đầu rồi nhận xe ở thành phố Cao Bằng. Một số đơn vị vận tải nhận chở xe máy; hỏi trước điều kiện và cách đóng gói.
Chọn xe: xe số hay tay ga
Xe số. Người quen đường núi thường chọn xe số vì chủ động về số khi xuống dốc, phanh động cơ tốt hơn, sửa chữa dễ ở bất cứ tiệm nào trong bản. Nhược điểm là tay trái mỏi nếu đi đường đèo nhiều cua.
Xe tay ga. Thoải mái hơn trên đường bằng, nhưng xuống dốc dài dễ phải dùng phanh nhiều, má phanh nóng. Nếu đi tay ga, giảm ga sớm, dùng phanh đều cả trước và sau, nghỉ giữa các đoạn dốc dài.
Dung tích máy. Xe phổ thông vẫn đi được đường lên Trùng Khánh khi chở một người và ít hành lý. Chở hai người kèm đồ nặng thì nên chọn xe khoẻ hơn và kiểm phanh thật kỹ.
Xe điện. Với xe máy điện, vấn đề là quãng đi được trên dốc và trời lạnh giảm mạnh, chỗ sạc dọc đường núi không chắc. Đi quanh trung tâm xã thì được; đi vòng xa qua nhiều xã thì nên dùng xe xăng.
Đồ đi kèm xe. Dây ràng hành lý chắc chắn, túi chống nước, bộ vá săm nhỏ nếu biết dùng. Hành lý buộc thấp và cân, không chất cao làm xe chòng chành ở khúc cua.
Đồ bảo hộ và đồ mặc: những thứ không nên tiết kiệm
Trên đèo, đồ bảo hộ là thứ duy nhất đứng giữa bạn và mặt đường. Danh sách dưới đây là mức tối thiểu người đi đường núi có kinh nghiệm thường mang.
- Mũ bảo hiểm cả đầu hoặc ba phần tư có kính, đội đúng cỡ, cài quai. Mũ nửa đầu mỏng không bảo vệ được khi trượt ngã trên đường dốc.
- Áo mưa bộ (áo và quần riêng) thay cho áo mưa cánh dơi: áo cánh dơi bị gió đèo thổi tung, che mắt và vướng vào bánh xe.
- Găng tay có lót, giày kín mũi đế bám: dép lê trên đường dốc ướt là một nguyên nhân hay gặp của các cú ngã khi chống chân.
- Áo khoác chắn gió nhiều lớp: buổi sáng mùa đông ở vùng núi đá lạnh buốt, gió đèo làm cảm giác lạnh tăng thêm.
- Áo phản quang hoặc dải phản quang trên balo: giúp xe khác thấy bạn trong sương và lúc chạng vạng.
- Kính chắn gió hoặc kính đeo: tránh côn trùng, bụi đá và mưa táp vào mắt.
Đồ bảo hộ đắt hay rẻ không quan trọng bằng việc mặc đúng và mặc đủ ngay từ đầu chặng, chứ không đợi trời đổ mưa mới dừng lại lục balo.
Chia chặng và nhịp đi trong ngày
Nếu chạy từ Hà Nội, cách chia phổ biến là ngày đầu đi tới vùng Bắc Kạn cũ hoặc tới thành phố Cao Bằng tuỳ sức, ngày hai sang Trùng Khánh và đi thác. Đi xe máy tốc độ trung bình trên đường núi thấp hơn nhiều so với cảm nhận, cộng thêm thời gian dừng nghỉ, ăn uống, chụp ảnh, nên đừng đặt kế hoạch quá căng.
Nhịp đi an toàn trên đường núi là dừng nghỉ ngắn sau mỗi một đến hai tiếng chạy, uống nước, vận động tay vai. Mỏi tay làm phản xạ phanh và bẻ lái chậm đi, ở khúc cua thì chậm nửa giây cũng đáng kể. Không chạy liên tục khi đã thấy buồn ngủ, nhất là sau bữa trưa.
Quy tắc cứng: tới chỗ nghỉ trước khi trời tối. Trời vùng núi tối nhanh, nhất là mùa đông khi mặt trời lặn sau núi đá sớm hơn giờ ghi trên lịch. Một chặng đèo vào lúc chạng vạng, sương xuống, xe tải bật đèn pha ngược chiều là tình huống người lái xe máy nên tránh bằng mọi giá.
Kỹ năng trên đèo và trên đường bản
Vào cua thì giảm tốc trước cua, không phanh gấp giữa cua. Ở cua trái đi sát phải để tránh xe ngược chiều cắt cua; ở cua phải chú ý mép đường có đất đá, cát sỏi trôi từ taluy xuống. Mặt đường có vệt dầu, phân trâu bò, rêu ở chỗ ẩm khuất nắng đều trơn hơn bạn nghĩ.
Xuống dốc với xe số, về số thấp và để xe tự hãm; với tay ga, phanh nhẹ và đều, không bóp chết phanh trước. Gặp xe tải xuống dốc phía sau, nép vào lề phải ở chỗ rộng cho xe vượt, đừng cố chạy nhanh để "thoát".
Đường trong bản có trẻ con chạy chơi, chó, gà, trâu bò thả rông. Đi chậm, quan sát hai bên, nhất là đoạn qua trường học vào giờ tan. Trên đường đất sau mưa, đi số thấp, giữ ga đều, tránh vệt bánh xe sâu; nếu thấy đoạn bùn quá nặng, dắt bộ qua còn hơn ngã.
Chở người ngồi sau trên đường đèo cũng cần dặn trước: ngồi thẳng, bám chắc, nghiêng theo người lái khi vào cua chứ không ngả ngược lại, không bất ngờ quay người chụp ảnh. Người ngồi sau cử động mạnh ở khúc cua là một nguyên nhân hay bị bỏ qua của những cú loạng choạng trên đèo.
Đi mưa, đi sương: khi nào nên dừng lại
Mưa phùn kéo dài làm mặt đường trơn và mờ kính mũ. Mưa rào lớn mùa hè thì khác: nước từ núi đổ xuống mặt đường thành dòng, mang theo đất đá. Khi mưa quá lớn, dừng ở chỗ có mái che chờ ngớt là quyết định đúng, không phải nhút nhát.
Dấu hiệu nên quay lại hoặc chờ: đá lăn rải rác trên mặt đường, đất từ taluy chảy xuống, nước đục ngầu cắt ngang đường, hay người dân và xe phía trước dừng lại. Không cố đi qua đoạn nước chảy ngang mặt đường mà không rõ độ sâu và sức chảy.
Sương mù dày vào sáng sớm mùa đông, xuân là chuyện thường ở thung lũng vùng Trùng Khánh. Xe máy khó được nhìn thấy trong sương; bật đèn, đi sát phải, giảm tốc mạnh. Nếu tầm nhìn quá kém, chờ nắng lên làm tan sương, thường không lâu.
Sau mưa lớn vài ngày, nhiều đoạn đường vẫn còn đất đá trôi từ taluy xuống, ổ gà mới, mép đường bị nước xói. Đừng nghĩ trời tạnh là đường đã an toàn như trước. Đi chậm ở những đoạn sát vách núi, để ý vết nứt trên mặt đường hay đoạn lề bị khoét — đó là những chỗ nguy hiểm cho xe máy hơn cả ô tô.
Đi qua bản và vùng biên: cư xử cho phải phép
Phần lớn đường xe máy đi qua ở vùng Trùng Khánh là đường xuyên bản, nơi người dân phơi thóc, phơi ngô ngay mép đường, trẻ con đi bộ đến trường, người già dắt trâu ra đồng. Đi chậm, không rú ga, không bấm còi dồn dập là phép lịch sự tối thiểu. Thấy người dân đang làm việc trên đường, chờ một chút hoặc đi vòng nhẹ thay vì bấm còi đuổi.
Muốn chụp ảnh người, nhà cửa hay sinh hoạt trong bản, hỏi trước. Nhiều người sẵn lòng, có người không muốn; tôn trọng câu trả lời là cách để lần sau khách khác vẫn được đón tiếp tử tế. Không tự ý vào sân nhà, không trèo lên bờ ruộng đang có lúa, không bẻ hạt dẻ hay hái quả ven đường dù trông có vẻ "của chung".
Ở các xã biên giới, đi trên đường công cộng và tới các điểm tham quan là bình thường. Những nơi có biển báo hạn chế, có trạm kiểm soát, bạn dừng lại khi được yêu cầu, xuất trình giấy tờ, làm theo hướng dẫn. Không tự ý đi theo đường mòn lạ về phía đường biên chỉ vì bản đồ điện thoại hiện có lối, và không bay thiết bị bay chụp ảnh ở những khu vực bị hạn chế.
Những sai lầm hay gặp của người đi lần đầu
Sai lầm thứ nhất là đặt kế hoạch theo số cây số. Một trăm cây số đường núi có thể mất gấp đôi thời gian so với đồng bằng. Kế hoạch tham lam dẫn tới chạy đêm, chạy vội, và đó là gốc của nhiều sự cố.
Sai lầm thứ hai là chở quá nhiều đồ. Balo nặng trên lưng người ngồi sau làm xe mất cân bằng khi vào cua; đồ chất cao trên yên sau làm trọng tâm xe cao. Mang đủ dùng, gửi bớt đồ ở chỗ nghỉ khi đi vòng trong ngày.
Sai lầm thứ ba là coi thường thời tiết. Sáng nắng không có nghĩa chiều không mưa. Người dân địa phương nhìn mây trên đỉnh núi và đọc tin cảnh báo mưa lũ của tỉnh trước khi đi xa; người đi phượt nên làm như họ.
Sai lầm thứ tư ít ai nói: đi một mình mà không báo ai lộ trình. Ở những đoạn sóng yếu, nếu bạn ngã xe hay hỏng xe, người thân không biết bạn đang ở đâu. Trước mỗi chặng, nhắn cho người nhà hoặc chủ nơi nghỉ biết bạn đi đường nào, dự kiến tới lúc mấy giờ; tới nơi thì báo lại. Thói quen nhỏ này là thứ người đi rừng, đi núi chuyên nghiệp không bao giờ bỏ.
Câu hỏi thường gặp
Thuê xe máy ở thành phố Cao Bằng cần giấy tờ gì?
Thường cần căn cước và bằng lái xe phù hợp; nơi cho thuê có thể giữ một giấy tờ hoặc thu tiền cọc. Hỏi rõ điều khoản trước khi nhận xe, chụp ảnh tình trạng xe và giữ liên lạc của chủ xe.
Đi xe máy vòng Trùng Khánh – Bản Giốc trong một ngày được không?
Được nếu xuất phát sớm từ thành phố Cao Bằng và không dừng quá lâu ở mỗi điểm. Tuy vậy nhiều người chọn nghỉ một đêm ở vùng Trùng Khánh để đi thong thả và không phải chạy về lúc tối.
Xe tay ga có đi được đèo Mã Phục không?
Được, đèo không quá cao và đường nhựa. Điều cần chú ý là xuống dốc dùng phanh đều, không bóp phanh liên tục, và giảm tốc trước các khúc cua. Kiểm má phanh trước khi đi.
Xe máy hỏng giữa đường núi thì làm sao?
Các trung tâm xã có tiệm sửa xe máy, người dân thường sẵn lòng chỉ chỗ. Nếu ở giữa đoạn đèo vắng, dắt xe tới chỗ an toàn, liên hệ chủ xe nếu xe thuê, hoặc nhờ người đi đường báo giúp tiệm sửa gần nhất.
Đi xe máy lên vùng biên có bị hạn chế không?
Đi trên các tuyến đường công cộng và tới các điểm tham quan thì bình thường. Một số khu vực sát đường biên có biển báo hạn chế, bạn tuân theo biển và hướng dẫn của lực lượng tại chỗ, mang theo căn cước và giấy tờ xe.
Mùa nào đi xe máy lên Trùng Khánh thích nhất?
Mùa thu thường được ưa chuộng vì trời khô hơn, lúa chín và thác còn nhiều nước. Mùa đông đẹp nhưng lạnh, cần đồ ấm kỹ; mùa mưa đẹp nhưng nhiều rủi ro trên đường đèo.