Đến Trùng Khánh ăn gì, mua gì mang về: bánh cuốn sáng, hạt dẻ, lạp sườn, miến dong

Đến Trùng Khánh, bữa sáng nên ăn bánh cuốn canh; bữa trưa, bữa tối có thể thử cá nướng, gà ta, rau rừng xào, canh măng chua, vịt quay (nhất là quanh Tết tháng Bảy) và các món chung của Cao Bằng như phở chua; mùa thu thì nhất định phải ăn hạt dẻ rang. Quà mang về dễ mang nhất là hạt dẻ (đúng mùa), lạp sườn, miến dong, măng khô, bánh khảo và các loại bánh khô đóng gói.

Trong danh sách ấy, chỉ hạt dẻ là đặc sản gắn chắc với tên Trùng Khánh; còn lại phần lớn là món chung của tỉnh Cao Bằng mà bạn ăn được ở Trùng Khánh. Bài này sắp xếp theo bữa trong ngày và theo loại quà, kèm cách chọn, cách gói cho quà đến tay người nhận còn ngon. Trang không giới thiệu quán hay cửa hàng cụ thể, không nêu giá.

Bữa sáng: bánh cuốn canh, phở, cháo

Bữa sáng ở Trùng Khánh, cũng như nhiều thị trấn cũ của Cao Bằng, gần như mặc định là bánh cuốn canh: bánh tráng mỏng, nhân thịt mộc nhĩ hoặc tráng trứng, chan nước xương nóng. Ăn sớm, khi bánh vừa ra lò, trước khi lên đường đi thác hay đi chợ phiên.

Ngoài bánh cuốn, có phở, bún, cháo — các món nước nóng hợp với buổi sáng lạnh. Ở vùng Cao Bằng có phở vịt quay, sợi phở chan nước dùng, bày thêm thịt vịt quay thái miếng; món này ngon nhất ở những hàng làm vịt quay ngay trong ngày.

Nếu đi sớm ra thác Bản Giốc, nhiều người ăn sáng ở khu trung tâm xã Trùng Khánh trước, vì quanh khu thác buổi sớm ít lựa chọn hơn. Mang theo ít bánh, hoa quả, nước uống cho chặng đường đèo cũng là thói quen tốt.

Mùa đông sáng sớm có khi rất lạnh; một bát nước dùng nóng đầu ngày giúp cơ thể ấm lên trước khi ngồi xe, đi bộ ngoài trời. Đừng bỏ bữa sáng khi đi đường đèo vùng cao.

Trẻ nhỏ và người dễ say xe nên ăn nhẹ, ăn trước khi đi khoảng một lúc, tránh đồ quá nhiều dầu mỡ. Đường lên vùng Trùng Khánh nhiều khúc cua, bụng no căng hay bụng đói đều dễ mệt.

Bữa chính: cá, gà, rau rừng, măng và các món chung của Cao Bằng

Bữa trưa, bữa tối ở quán cơm vùng Trùng Khánh thường có cá nướng hoặc cá rán (cá sông, cá suối hoặc cá nuôi — hãy hỏi), gà ta luộc hoặc rang, thịt lợn luộc, lạp sườn rán, rau rừng xào tỏi, măng xào, canh măng chua. Đây là những món phản ánh đúng bữa cơm của người địa phương.

Vịt quay là món chung của vùng Cao Bằng, Lạng Sơn: vịt nhồi lá thơm và gia vị vào bụng, quay đến khi da giòn bóng, thịt thấm. Quanh Tết tháng Bảy vịt quay có nhiều nhất, nhưng ngày thường cũng có hàng bán. Phở chua — bánh phở trộn nước sốt chua ngọt, thịt, lạc rang, rau thơm, ăn nguội — là món của Cao Bằng, Lạng Sơn, hợp với ngày nắng.

Khâu nhục, xôi ngũ sắc, bánh trứng kiến là món cỗ, món theo mùa; ở quán có thể có, có thể không. Nếu muốn ăn đúng vị, cách chắc nhất là ăn ở nhà dân, homestay trong dịp có lễ.

Một mẹo nhỏ: ở quán cơm vùng cao, hỏi xem hôm nay có món gì của mùa — rau gì mới hái, cá gì mới bắt. Món của ngày thường ngon hơn món in sẵn trong thực đơn.

Ở quán phục vụ khách du lịch, nhất là các món cá, gà tính theo cân, hãy hỏi giá và trọng lượng trước khi chế biến. Đây không phải nghi ngờ người bán mà là thói quen giúp hai bên rõ ràng, tránh những hiểu lầm làm hỏng một bữa ăn ngon.

Mùa thu: ăn hạt dẻ đúng chỗ, đúng lúc

Nếu đến Trùng Khánh khoảng tháng Chín, tháng Mười dương lịch, đừng bỏ qua hạt dẻ rang nóng ở các chảo cát quanh chợ, ven đường. Hạt dẻ vừa rang, bóc khi còn ấm tay, bùi, dẻo, thơm — khác hẳn hạt dẻ đã nguội đóng túi. Mua một túi nhỏ ăn ngay, rồi mua hạt tươi mang về.

Ngoài hạt rang, nhớ tìm xôi hạt dẻ buổi sáng, gà hầm hạt dẻ ở bữa cơm nhà dân hay homestay. Đó là những món chỉ thật sự phổ biến trong mùa dẻ.

Ngoài mùa, hạt dẻ vẫn có bán nhưng là hạt bảo quản lạnh, hạt sấy hoặc đóng gói. Vẫn mua được làm quà, chỉ cần hỏi rõ và chấp nhận rằng vị không bằng hạt tươi đầu mùa.

Mùa dẻ cũng là mùa đông khách lên Trùng Khánh, nhất là cuối tuần. Nếu muốn mua nhiều hạt dẻ tươi làm quà, nên mua vào ngày phiên chợ hoặc nhờ người quen đặt trước với nhà vườn, tránh mua vội ở chỗ đông khách mà không kịp kiểm hạt.

Bữa tối ở Trùng Khánh: nghỉ sớm như người bản

Vùng cao tối sớm, nhiều quán ở khu trung tâm dọn hàng khá sớm, nhất là mùa đông. Nếu về muộn sau chuyến đi thác, nên gọi trước cho nơi lưu trú hoặc ăn tối sớm hơn thường lệ, tránh tối muộn không còn chỗ ăn.

Đồ uống vùng cao: chè, rượu và nước

Trong bữa cơm, bữa cỗ ở bản, rượu ngô, rượu gạo nhà nấu là thứ đồ uống quen thuộc, mời nhau theo lượt. Ở một số nơi trong tỉnh có rượu ủ men lá — loại men làm từ các loại lá, rễ cây rừng theo bí quyết riêng của từng nhà. Rượu được dùng để mời khách, để làm lễ; khách không uống được thì nói rõ, chủ nhà sẽ hiểu.

Chè xanh, chè đắng và các loại nước lá là đồ uống hằng ngày. Cao Bằng có chè đắng — loại lá được sao khô, pha nước có vị đắng rồi ngọt hậu — là món quà khô nhiều người mua về. Người có bệnh, đang dùng thuốc nên hỏi bác sĩ trước khi uống thường xuyên các loại nước lá, chè thảo mộc.

Nước uống khi đi đường: mang theo nước đóng chai hoặc nước đã đun sôi. Nước suối, nước máng ở các bản trông rất trong nhưng khách chưa quen nên tránh uống trực tiếp.

Quà mang về: chọn gì, mang thế nào

Bảng gom những món quà quen thuộc khi đi Trùng Khánh, Cao Bằng, kèm khả năng mang xa và lưu ý chọn. Thời gian để được là ước lượng chung, tuỳ cách làm và cách giữ.

Muốn tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh đặc sản có đăng ký trên địa bàn, bạn có thể xem danh bạ doanh nghiệp của trang. Trang không xếp hạng hay khuyên dùng cơ sở nào.

Miến dong, măng khô, bánh khảo: quà khô dễ mang

Miến dong làm từ tinh bột củ dong riềng là sản phẩm quen thuộc của Cao Bằng, có nhiều vùng làm trong tỉnh. Miến ngon sợi dai, màu trong hơi xám tự nhiên, nấu không nát, không chua. Miến trắng tinh, quá bóng có thể đã pha tạp; hỏi người bán nguồn gốc là cần thiết.

Măng khô là quà mùa đông, mùa Tết: dùng hầm chân giò, nấu canh, xào. Chọn măng khô màu vàng nâu tự nhiên, cầm khô cứng, không ẩm, không mốc, không có mùi hắc lạ. Khi nấu cần ngâm lâu, luộc kỹ nhiều nước.

Bánh khảo là bánh khô làm từ bột nếp rang, đường, ép khuôn, có loại có nhân. Bánh nhẹ, đóng hộp đẹp, hợp làm quà biếu. Mua loại có thông tin ngày sản xuất, hạn dùng; bánh để nơi ẩm dễ mềm, mốc.

Ba món này là lựa chọn an toàn nhất khi đường về xa, xe đông, thời tiết nóng — vì không cần giữ lạnh, không sợ dập nát. Nếu chỉ chọn được một túi quà nhỏ, đây là những món nên nghĩ tới trước.

Nếu mua cho người lớn tuổi, nên chọn gói nhỏ, chữ ghi hạn dùng rõ, kèm vài dòng cách nấu; nhiều người nhận quà không quen nấu miến dong, măng khô vùng cao và dễ nấu sai, thấy dai hoặc đắng rồi bỏ phí.

Gói quà cho đường xa

Tách đồ khô và đồ tươi. Hạt dẻ tươi, lạp sườn không gói chung với miến, bánh khô; độ ẩm từ đồ tươi làm đồ khô dễ hỏng.

Đồ thịt giữ lạnh. Lạp sườn, khâu nhục đi đường dài nên có thùng xốp và đá khô hoặc túi giữ lạnh; về đến nơi cho ngay tủ lạnh.

Hạt dẻ cần thoáng. Gói túi lưới, túi giấy, không buộc túi ni lông kín.

Ghi chú cho người nhận. Kèm mảnh giấy ghi cách dùng: hạt dẻ khía vỏ trước khi rang, lạp sườn hấp rồi rán, măng khô ngâm luộc kỹ.

Mua vừa đủ. Đặc sản để lâu không đúng cách là phí. Mua đủ cho người nhận dùng trong thời gian ngắn tốt hơn mua thật nhiều.

Gửi xe khách thì hỏi rõ. Nếu gửi quà theo xe khách về xuôi, hỏi nhà xe cách nhận, thời gian dự kiến, ghi rõ tên và cách liên lạc của người nhận trên kiện hàng; báo người nhận ra lấy sớm để đồ tươi không nằm lâu ở bến.

Ăn uống có trách nhiệm ở vùng cao

Món ăn vùng cao gắn với mùa vụ và với sức lao động của người làm ra nó. Mặc cả vừa phải ở chợ, không chê bai món ăn trước mặt người bán, không lãng phí thức ăn khi được mời là những điều nhỏ mà khách nên giữ.

Cũng đừng mua các sản phẩm từ động vật hoang dã, kể cả khi được mời chào là "đặc sản rừng". Ngoài vấn đề pháp luật, đó là cách tiếp tay làm cạn kiệt rừng của chính vùng đất bạn đang đến thăm.

Với rác: hộp xốp, túi ni lông, chai nhựa sau bữa ăn dọc đường nên mang theo đến nơi có thùng rác. Đường lên thác, ven sông Quây Sơn, ven các bản là những nơi người địa phương phải tự dọn khi khách để lại rác.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng nhiều món ngon nhất ở Trùng Khánh không bán ở đâu cả: bát cháo hạt dẻ nhà bà cụ, nắm xôi ngũ sắc ngày hội, con cá nướng bên bếp lửa. Muốn ăn những món ấy, bạn cần ở lại lâu hơn một chút, và quen thêm vài người trong bản.

Câu hỏi thường gặp

Đặc sản riêng của Trùng Khánh là gì?

Đặc sản gắn chắc với tên Trùng Khánh là hạt dẻ, đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Các món như bánh cuốn canh, lạp sườn, khâu nhục, vịt quay, miến dong là món chung của tỉnh Cao Bằng hoặc cả vùng Đông Bắc, bạn ăn được ở Trùng Khánh như nhiều nơi khác.

Đi thác Bản Giốc trong ngày thì ăn gì?

Ăn sáng ở khu trung tâm xã Trùng Khánh trước khi đi, mang theo nước và đồ ăn nhẹ. Bữa trưa có thể ăn ở các quán quanh khu thác hoặc quay lại khu trung tâm. Hỏi giá trước khi gọi món ở quán phục vụ khách.

Mua hạt dẻ Trùng Khánh ở đâu cho đúng?

Tốt nhất là mua đúng mùa, tại vùng trồng, của người trồng hoặc cơ sở có thông tin nguồn gốc rõ ràng. Hỏi người bán dẻ nhà ở bản nào, thu khi nào. Ngoài mùa nên chọn sản phẩm đóng gói có tem truy xuất.

Mang lạp sườn đi máy bay được không?

Thực phẩm khô đóng gói kín thường mang được, nhưng quy định về hành lý, đồ ăn có mùi và lượng mang theo thay đổi theo hãng và theo từng thời điểm. Hãy kiểm tra quy định hiện hành của hãng bay trước khi đi.

Có nên mua rượu ngô làm quà không?

Rượu nấu thủ công không rõ nguồn có thể không an toàn. Nếu muốn mua, chọn sản phẩm có nhãn, có cơ sở sản xuất rõ ràng, hoặc mua của gia đình quen biết. Uống có chừng mực và không lái xe sau khi uống.

Mùa nào đi Trùng Khánh ăn ngon nhất?

Mùa thu có hạt dẻ, lúa mới, cốm; mùa xuân có rau rừng, các món hội; mùa đông có lạp sườn, thịt gác bếp, các món nóng. Mỗi mùa một vẻ. Nếu chỉ chọn một mùa vì ẩm thực, nhiều người chọn tháng Chín, tháng Mười.