Thác Bản Giốc nằm ở xã Đàm Thủy mới (vùng xã Đàm Thủy cũ), cách trung tâm xã Trùng Khánh khoảng 20–30 km theo đường nhựa chạy dọc thung lũng sông Quây Sơn. Trên cùng trục đường, trước khi tới thác vài cây số là động Ngườm Ngao; làng đá Khuổi Ky và chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc cũng ở quanh đó. Chặng cuối này không khó đi, nhưng mùa du lịch đông xe, đường hẹp, chỗ đỗ hạn chế, nên đi sớm và đỗ đúng bãi là hai điều quan trọng nhất.
Bài này chỉ nói chuyện đường xá và đi lại: chặng cuối ra khu thác trông thế nào, đỗ xe ở đâu, đi giữa các điểm quanh thác ra sao, và giờ nào nên tránh. Chuyện ngắm thác, mùa đẹp, trải nghiệm tham quan có ở các bài về điểm đến.
Chặng từ trung tâm xã Trùng Khánh ra thác
Từ trung tâm xã Trùng Khánh (thị trấn Trùng Khánh cũ), đường ra thác chạy về phía đông bắc, men theo thung lũng. Hai bên là ruộng lúa nằm giữa những khối núi đá tròn, thỉnh thoảng con đường đi sát dòng sông Quây Sơn xanh trong. Mặt đường nhựa, đủ cho xe khách cỡ lớn đi, nhưng không rộng như quốc lộ đồng bằng; nhiều đoạn quanh co theo chân núi.
Chặng này đi qua các bản của người Tày, người Nùng. Ngày thường, bạn sẽ gặp người dân đi làm ruộng, xe máy chở cỏ, trẻ con đi học. Mùa thu hoạch, thóc, ngô phơi sát mép đường. Đi chậm qua các bản không chỉ là chuyện an toàn mà còn là phép lịch sự với những người sống ở đây.
Thời gian đi thường khoảng nửa tiếng tới gần một tiếng bằng ô tô con, tuỳ giờ và mật độ xe. Mùa đông khách, đoạn gần khu thác có thể chậm lại vì xe khách lớn tránh nhau, xe dịch vụ dừng đón trả.
Động Ngườm Ngao và các điểm trên cùng trục đường
Đi từ phía Trùng Khánh ra, động Ngườm Ngao nằm trên trục đường trước khi tới thác vài cây số. Nhiều đoàn khách ghé động trước, sau đó đi tiếp ra thác; có người làm ngược lại vào buổi chiều. Hai điểm gần nhau nên ghép chung một buổi là hợp lý, không cần quay về trung tâm giữa chừng.
Làng đá Khuổi Ky của người Tày ở xã Đàm Thủy cũng nằm trong vùng này, đường vào làng rẽ từ trục chính. Đường vào làng nhỏ hơn đường chính; mùa đông khách, nên đỗ xe ở chỗ được chỉ dẫn rồi đi bộ vào thay vì cố đưa ô tô vào sâu trong làng, vừa khó quay đầu, vừa làm phiền người dân.
Chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc nằm trên đồi gần khu thác, có lối lên từ khu vực thác. Người đi cùng người già nên tính trước đoạn đi bộ và bậc lên xuống, chọn giờ mát, mang nước.
Một mẹo ghép các điểm: đi theo một chiều, không quay lại đoạn đường đã đi. Ví dụ buổi sáng ra thác khi còn vắng, trưa nghỉ ở vùng thác, chiều ghé động Ngườm Ngao và Khuổi Ky trên đường về. Như vậy tránh được giờ đông nhất ở thác, và chặng về trung tâm xã rơi vào lúc chiều mát.
Đỗ xe ở khu thác: những điều cần biết
Đỗ ở bãi, không đỗ dọc đường. Khu thác có các bãi đỗ xe phục vụ khách. Đỗ xe dọc lề ở đoạn đường hẹp gần thác gây ùn tắc ngay lập tức khi hai xe khách lớn cần tránh nhau.
Theo hướng dẫn của người trông bãi. Họ biết chỗ nào còn trống, xe nào sắp ra. Mùa đông khách, có thể phải đỗ ở bãi xa hơn rồi đi bộ một đoạn.
Giữ đồ trong xe gọn. Không để túi xách, điện thoại, đồ giá trị lộ ra trên ghế. Khoá xe, gập gương, ghi nhớ vị trí bãi đỗ.
Xe máy. Có chỗ trông xe máy riêng. Khoá cổ xe, mang theo mũ bảo hiểm hoặc gửi kèm nếu bãi nhận giữ.
Phí trông xe. Các bãi thường thu phí theo quy định của địa phương hoặc đơn vị quản lý. Hỏi giá trước khi gửi, giữ vé hoặc phiếu gửi xe để nhận lại xe.
Giờ nào nên đi, giờ nào nên tránh
Khung giờ đông nhất ở khu thác thường là giữa buổi sáng tới đầu giờ chiều, khi các đoàn khách từ thành phố Cao Bằng hoặc từ xa tới cùng lúc. Đây cũng là lúc đường ra thác chậm nhất và bãi đỗ khó tìm chỗ nhất.
Nếu nghỉ đêm ở vùng thác hoặc trung tâm xã Trùng Khánh, bạn có lợi thế lớn: ra thác thật sớm khi khu tham quan vừa mở cửa đón khách, thưa người, nắng sớm đẹp. Hoặc đi vào cuối buổi chiều khi các đoàn đã về. Hỏi chỗ nghỉ về giờ đón khách của khu tham quan trong mùa, vì có thể điều chỉnh theo thời điểm.
Mùa đông, buổi sớm có sương dày, nhiều khi chờ tới khi sương tan mới thấy rõ cảnh. Mùa hè thu, buổi trưa nắng gắt, đi bộ quanh thác mệt. Những yếu tố này cộng lại khiến thời điểm "đẹp nhất" thay đổi theo mùa; người địa phương ở chỗ nghỉ thường cho lời khuyên đúng nhất cho từng ngày.
Mùa nước lớn và ngày mưa: đường ra thác thay đổi thế nào
Mùa mưa, sông Quây Sơn dâng cao, nước đục, chảy mạnh. Con đường dọc thung lũng phần lớn nằm cao hơn mặt sông nên ít khi bị ngập, nhưng những đoạn chạy sát chân núi có thể có đất đá trôi xuống sau những trận mưa lớn, và các đường nhánh vào bản dễ lầy. Đi ra thác vào những ngày như vậy, nên hỏi chỗ nghỉ hoặc người địa phương xem đường có vấn đề gì không trước khi đi.
Khi mưa lớn kéo dài, một số hoạt động ở khu tham quan có thể tạm dừng, nhất là các hoạt động trên mặt sông. Không nên coi đó là điều bất tiện; đó là biện pháp an toàn. Bãi đỗ xe cũng lầy hơn, lối đi bộ trơn hơn, nên đi giày đế bám và mang áo mưa bộ thay vì ô.
Ngược lại, mùa khô cuối đông đầu xuân, nước thác ít, đường khô ráo, bụi hơn ở những đoạn đang sửa. Đây là lúc đường ra thác dễ đi nhất, khách cũng ít hơn, phù hợp với những ai ưu tiên sự thong thả hơn cảnh thác đầy nước.
Đi cùng người già, trẻ nhỏ và người đi lại khó khăn
Khu thác và khu động đều có những đoạn phải đi bộ: từ bãi đỗ vào khu ngắm thác, lối đi dọc bờ sông, đường lên chùa có bậc, lối đi trong hang có đoạn lên xuống. Với người già, người đau khớp, người dùng xe lăn hay xe đẩy trẻ em, những đoạn này là phần cần tính trước, không phải chuyện đến nơi rồi mới tính.
Cách làm hợp lý là chọn ít điểm hơn nhưng đi thong thả: ví dụ chỉ thác và một điểm phụ, nghỉ trưa dài ở vùng thác, tránh giờ nắng gắt. Hỏi ban quản lý hoặc người trông bãi về lối đi bằng phẳng nhất, chỗ ngồi nghỉ, nhà vệ sinh. Mang theo nước, mũ, ô che nắng, và thuốc cá nhân của người già.
Trẻ nhỏ thích chạy ra sát mép nước. Quanh thác, đá ướt trơn và nước chảy xiết; người lớn luôn phải nắm tay trẻ ở những đoạn gần sông, không để trẻ trèo rào chắn. Một chuyến đi vui là chuyến đi cả nhà cùng về đủ, không cần thêm kiểu ảnh mạo hiểm nào.
Không tự lái, quay về hay đi tiếp
Không có xe riêng, bạn vẫn có nhiều cách ra thác từ trung tâm xã Trùng Khánh hoặc thành phố Cao Bằng. Một số xe khách và xe dịch vụ chạy hướng Bản Giốc; bạn hỏi ở bến xe, ở chỗ nghỉ hoặc người quen để biết lịch trong mùa. Đi nhóm, thuê một chiếc ô tô có tài xế địa phương là cách tiện, vừa có người quen đường, vừa linh hoạt giờ giấc.
Xe ôm từ trung tâm xã ra thác cũng là lựa chọn, nhất là với người đi một hai người. Thoả thuận trước giá chiều đi, giờ đón về, và cả chuyện người lái có chờ hay không. Lưu số điện thoại để gọi khi muốn về.
Thuê xe máy tự lái từ thành phố Cao Bằng là lựa chọn của nhiều người trẻ. Chặng cuối ra thác không khó, nhưng nhớ quay về trung tâm trước khi trời tối nếu không nghỉ lại vùng thác.
Sau khi tham quan, phần lớn khách quay về trung tâm xã Trùng Khánh rồi về thành phố Cao Bằng. Nếu bạn muốn đi tiếp sang phía Trà Lĩnh, hồ Thang Hen, cần tính khoảng cách và thời gian: đi vòng qua vùng Trà Lĩnh cũ rồi về thành phố Cao Bằng qua đèo Mã Phục là một vòng khá dài, nên có thời gian dư dả.
Đường về buổi chiều có nắng xiên thấp, chiếu thẳng vào mắt ở những đoạn hướng về phía tây. Mang kính râm, hạ tấm che nắng, đi chậm ở các khúc cua. Mùa đông, trời tối sớm; tính để qua hết đoạn đèo trước khi trời tối hẳn.
Nếu đã mệt sau một ngày đi bộ quanh thác và động, nghỉ lại một đêm ở vùng Trùng Khánh rồi sáng hôm sau mới về luôn là phương án dễ chịu hơn chạy một mạch về thành phố trong chạng vạng.
Một lưu ý nhỏ cho chiều về: điện thoại thường hao pin nhiều sau một ngày chụp ảnh và tìm sóng ở thung lũng. Sạc đầy hoặc mang sạc dự phòng trước khi lên đường về, để còn dùng bản đồ và gọi cho người nhà khi cần.
Đi lại ở vùng thác: những quy định cần tôn trọng
Thác Bản Giốc nằm trên dòng Quây Sơn, ở khu vực biên giới. Khu tham quan có lối đi, có rào chắn, có biển báo khu vực không được vào. Đi đúng lối tham quan, làm theo hướng dẫn của ban quản lý và lực lượng tại chỗ là đủ để chuyến đi suôn sẻ. Không tự ý đi theo đường mòn ra ngoài phạm vi khu tham quan, không vượt rào để chụp ảnh.
Thiết bị bay chụp ảnh có thể bị hạn chế ở khu vực biên giới; nếu muốn dùng, hỏi ban quản lý về quy định hiện hành trước khi bay. Hoạt động trên sông như đi bè chỉ tham gia theo dịch vụ được tổ chức tại khu tham quan, mặc áo phao, tuân thủ hướng dẫn, và chấp nhận việc tạm dừng khi nước lên.
Mang theo căn cước khi đi khu vực này. Đa số du khách không bị hỏi, nhưng khi có kiểm tra, xuất trình được giấy tờ giúp mọi việc nhanh gọn.
Câu hỏi thường gặp
Thác Bản Giốc cách trung tâm xã Trùng Khánh bao xa?
Khoảng 20–30 km đường nhựa dọc thung lũng sông Quây Sơn, thường mất khoảng nửa tiếng tới gần một tiếng bằng ô tô, tuỳ giờ đi và mật độ xe trong mùa du lịch.
Động Ngườm Ngao và thác Bản Giốc có gần nhau không?
Có. Đi từ phía Trùng Khánh ra, động nằm trên trục đường trước khi tới thác vài cây số, nên hai điểm thường được ghép chung trong một buổi, không phải quay về trung tâm xã giữa chừng.
Có thể đỗ ô tô ngay sát thác không?
Xe đỗ ở các bãi đỗ của khu tham quan theo hướng dẫn, rồi đi bộ vào. Không đỗ dọc lề đường hẹp gần thác vì gây ùn tắc và nguy hiểm cho xe khác.
Giờ nào ở thác Bản Giốc vắng khách?
Thường là sáng sớm khi khu tham quan vừa đón khách và cuối buổi chiều khi các đoàn đã về. Giữa buổi sáng tới đầu giờ chiều thường đông nhất, nhất là ngày lễ, cuối tuần mùa thu.
Không có xe riêng thì ra thác thế nào?
Có thể đi xe khách hoặc xe dịch vụ hướng Bản Giốc theo lịch trong mùa, thuê ô tô có tài xế địa phương, đi xe ôm từ trung tâm xã, hoặc thuê xe máy ở thành phố Cao Bằng.
Vào làng đá Khuổi Ky bằng ô tô được không?
Đường vào làng rẽ từ trục chính, nhỏ hơn đường lớn. Nên đỗ xe ở chỗ được hướng dẫn rồi đi bộ vào, tránh đưa ô tô vào sâu trong làng vừa khó quay đầu vừa làm phiền người dân.